CHÍnh sách ngoại thưƠng của việt nam



tải về 0.51 Mb.
trang1/6
Chuyển đổi dữ liệu05.08.2016
Kích0.51 Mb.
  1   2   3   4   5   6
CHÍNH SÁCH NGOẠI THƯƠNG CỦA VIỆT NAM

I- Sơ lược về ngoại thương Việt Nam trước năm 1975:

1- Ngoại thương Việt Nam dưới chế độ phong kiến:

TOP

Sản xuất hàng hóa giản đơn và một thị trường trong nước chật hẹp, chia cắt là đặc điểm nổi bật của kinh tế Việt Nam thời kỳ này. Hàng nhiều thế kỷ, tình hình kinh tế trong nước ở trạng thái không có nhiều sản phẩm cần được tiêu thụ. Vào thế kỷ thứ XVII, XVIII và đầu thế kỷ XIX, các nhà buôn phương Tây đến ta mua hàng, vì hàng không có sẵn nên họ phải đặt tiền cho những người thợ thủ công Việt Nam sản xuất. Kinh tế nước ta thời gian này là kinh tế tự nhiên, cho nên những thứ mà thương nhân nước ngoài ưa chuộng còn là những sản vật tự nhiên, lấy ở trên rừng, dưới biển về bán.

Ngoại thương dưới thời phong kiến diễn ra giữa một số nước muốn bán sản phẩm công nghiệp của mình cho Việt Nam và mua hàng thủ công nghiệp cùng sản vật thiên nhiên.

Việc mua bán hầu như do bọn vua quan độc quyền để kiếm lời cho bản thân. Họ tiến hành ngoại thương một cách tùy tiện, độc đoán. Những thể lệ mua bán thường không thành văn bản mà làm theo lệnh của vua chúa.

Quan hệ buôn bán của Việt Nam thời phong kiến chủ yếu với Trung Quốc, Nhật Bản, Hà Lan, Bồ Đào Nha....



2- Ngoại thương Việt Nam dưới thời Pháp thuộc:

TOP

Dưới sự thống trị của thực dân Pháp, Việt Nam là một ‘’thuộc địa khai thác”, thuộc địa kém phát triển nhất trong các thuộc địa ở Châu Á.

Xuất khẩu chủ yếu của nước ta thời kỳ này là nông sản và khoáng sản với ba mặt hàng chủ yếu là gạo, cao su và than đá.

Trong 50 năm, từ năm 1890 đến năm 1939, ba nước Đông dương, trong đó chủ yếu là Việt Nam, xuất khẩu 57.788.000 tấn gạo, trung bình mỗi năm 1,15 triệu tấn 9 chiếm 20% tổng lượng gạo sản xuất) 397 ngàn tấn cao su (gần như toàn bộ lượng sản xuất), 28 triệu tấn than (trên 65% sản lượng than sản xuất). Hai mặt hàng gạo và cao su chiếm 70 - 80% kim ngạch xuất khẩu. Hàng tiểu thủ công chiếm tỷ trọng không đáng kể trong kim ngạch xuất khẩu.

Nhập khẩu chủ yếu là hàng tiêu dùng và một số nguyên liệu như xăng dầu, bông, vải. Nhập máy móc thiết bị cũng có, nhưng chiếm tỷ lệ thấp, từ 1,4% (năm 1915) đến 8,8% (năm cao nhất- 1931) trong tổng kim ngạch xuất khẩu.

Về cán cân ngoại thương, trong thời gian 50 năm (1980 -1939), chỉ có 9 năm các nước Đông Dương nhập siêu còn 41 năm xuất siêu. Đối với một nước thuộc địa, xuất siêu không phải là bằng chứng của sự phồn vinh và tăng trưởng kinh tế như ở các nước độc lập, vì khối lượng xuất siêu đó phản ảnh mức độ tước đoạt, bóc lột của thực dân Pháp.

Bảng 6.1: Xuất nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 1934 - 1939

Đơn vị tính: Triệu đồng Đông Dương



Năm

Xuất khẩu

Nhập khẩu

Xuất siêu

1934

106

91

15

1935

134

90

44

1936

171

98

73

1937

259

156

103

1938

290

195

95

1939

350

239

111

(Nguồn: Tóm tắt thống kê Đông Dương 1913-1939)

Để bảo vệ đặc quyền, đặc lợi trong lĩnh vực ngoại thương, Pháp thực hiện ở Đông Dương một hàng rào thuế quan rất chặt chẽ, có lợi cho chúng.

Ngày 11/11/1892, Pháp ban hành luật về “đồng hóa thuế quan”. Với chế độ”đồng hóa thuế quan”, Việt Nam và Pháp nằm trong một hàng rào thuế quan chung.

Tháng 10/1940 chính sách “ đồng hóa thuế quan” được nhà cầm quyền Pháp thay bằng chế độ “thuế quan tự trị” và được thi hành từ 1/1/1941. So với chính sách “đồng hóa thuế quan”, chính sách “thuế quan tự trị” có lợi cho các nước thuộc địa. Hàng rào thuế quan được nới lỏng, thuế suất tối đa được bãi bỏ, thuế suất tối thiểu được áp dụng đối với hàng nhập khẩu từ nước ngoài, trừ trường hợp hàng nhập khẩu từ Nhật Bản được hưởng thuế suất đặc biệt, thấp hơn thuế suất tối thiểu.

3- Ngoại thương Việt Nam sau Cách Mạng Tháng Tám năm 1945 đến 1975:

Cuối năm 1950, quan hệ chính thức về kinh tế và thương mại giữa nước ta với nước ngoài về mặt nhà nước được thiết lập.

Năm 1952, Chính phủ ta ký Hiệp định thương mại với Chính phủ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, và năm 1953, Chính phủ ta ký với Chính phủ Trung Quốc Nghị định thư về mậu dịch tiểu ngạch biên giới, quy định việc trao đổi hàng hóa giữa nhân dân các tỉnh biên giới Việt - Trung. Thời kỳ này, Việt Nam xuất sang Trung Quốc nông,lâm, thổ sản: chè, sơn, gỗ, hoa hồi, quế, sa nhân, trâu bò.... Nhập khẩu từ Trung Quốc máy móc, dụng cụ, sắt thép, hóa chất, vải sợi, hàng tiêu dùng, dược phẩm... Giá trị hàng hóa trao đổi với nước ngoài năm 1954 so với năm 1952 tăng gấp 4 lần.

Từ năm 1955, chính phủ ta đã ký với Liên Xô, Trung Quốc và các nước XHCN khác các hiệp định về viện trợ hàng hóa và kỹ thuật. Đối với các nước ngoài hệ thống XHCN, Chính phủ ta ký Hiệp định thương mại với Chính phủ Pháp (1955), Ấn Độ (1956), Indonesia (1957),....; Các tổ chức kinh tế của ta cũng đặt quan hệ buôn bán với các công ty Nhật Bản, Hồng Kông, Singapore, Hà Lan, Anh..., đến năm 1964, Miền Bắc có mối quan hệ thương mại với 40 nước.

 

Đặc điểm cơ bản của hoạt động ngoại thương thời kỳ này là:

- Xuất khẩu tăng rất chậm. Trong kim ngạch NK, tỷ trọng viện trợ không hoàn lại lớn.



Bảng 6.2: Xuất nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 1958 - 1975

Đơn vị tính: Triệu Rúp



Năm

Tổng giá trị xuất nhập khẩu

Xuất khẩu

Nhập khẩu

1958

104,5

46,0

57,9

1959

147,1

60,5

86,6

1960

188,0

71,6

116,4

1961

202,4

72,5

129,9

1962

215,1

80,5

134,6

1963

226,4

84,1

142,3

1964

234,5

97,1

137,4

1965

328,3

91,0

237,3

1966

438,7

67,8

370,9

1967

464,1

45,6

418,5

1968

508,3

42,8

465,5

1969

554,4

42,6

512,2

1970

473,4

47,7

425,7

1971

519,9

61,4

458,5

1972

403,2

40,7

362,5

1973

551,2

67,4

484,5

1974

905,6

110,7

694,9

1975

914,1

129,5

784,4

(Nguồn: Niên giám thống kê qua các năm)

 

- Cơ cấu hàng xuất khẩu phản ánh trình độ phát triển kinh tếï lạc hậu và không ổn định, hàng xuất khẩu chủ yếu là nông sản, khoáng sản và gỗ...



- Ngoại thương chủ yếu với các nước XHCN (chiếm 85-90% tổng kim ngạch buôn bán với nước ngoài).

- Nhập siêu cực kỳ lớn: nếu cộng cả giai đoạn từ năm 1958 đến 1975 theo số liệu của bảng 6.2 thì tổng giá trị xuất khẩu chỉ là 1,129 tỷ Rúp nhưng giá trị nhập khẩu lên đến 3,693 tỷ Rúp.



II- Ngoại thương Việt Nam từ sau năm 1975 đến nay:

1-      Giai đoạn trước khi đổi mới nền kinh tế, 1976-1985



TOP

     Sau ngày giải phóng Miền Nam, thống nhất đất nước, cùng với công cuộc xây dựng kinh tế, phát triển đất nước, hoạt động ở lĩnh vực ngoại thương có những sự kiện đáng lưu ý như sau:

Bảng 6.3: Xuất nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 1976-1985

Đơn vị tính: Triệu Rúp - USD



Năm

Tổng kim ngạch XNK

Xuất khẩu

Nhập khẩu

Cán cân thương mại

Trị giá

Tỉ lệ%

1976

1226,8

222,7

1004,1

-881,4

22,2%

1977

1540,9

322,5

1218,4

-915,9

28,3%

1978

1630,0

326,8

1303,2

-976,4

25,1%

1979

1846,6

320,5

1526,1

-1205,6

21,0%

1980

1652,8

338,6

1314,2

-975,6

25,8%

1981

1783,4

401,2

1382,2

-981,0

29,0%

1982

1998,8

526,6

1472,2

-945,6

35,8%

1983

2143,2

616,5

1526,7

-910,2

40,4%

1984

2394,6

649,6

1745,0

-1095,4

37,2%

1985

2555,9

698,5

1857,4

-1158,9

37,6%

Tổng số

18733,0

4423,5

14349,5

-9926,0

30,8%

(Nguồn: Niên giám thống kê qua các năm)

- Năm 1977, nước ta tham gia Ngân hàng Đầu tư Quốc tế và Ngân hàng Hợp tác Quốc Tế.

- Tháng 7/1978 nước ta gia nhập Hội đồng tương trợ kinh tế.

- Ngày 18/4/1977, Chính phủ ta ban hành Điều lệ về đầu tư nước ngoài vào Việt Nam.

Về đặc điểm chung của ngoại thương giai đoạn này là chúng ta tiếp tục nhận được sự hợp tác và hỗ trợ của các nước Xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, Mỹ và các nước phương Tây thực hiện cấm vận kinh tế và phân biệt đối xử trên thị trường quốc tế như ngưng viện trợ đầu tư, ngừng các khoản tín dụng đã cam kết... đã gây cho ta rất nhiều khó khăn trong phát triển ngoại thương. Ngoài ra, nguyên tắc Nhà nước độc quyền về ngoại thương và các quan hệ kinh tế đối ngoại khác được coi là nền tảng để hình thành cơ chế quản lý và tổ chức hoạt động ngoại thương lúc này đã kềm hãm sự phát triển.

Trong vòng 10 năm, từ năm 1976 đến 1985 chúng ta đã nhập siêu khoảng 10 tỷ Rúp - Đô la trong khi kim ngạch xuất khẩu hàng năm chỉ đạt vài trăm triệu Rúp - Đô la. Nếu so sánh với nhập khẩu, tỷ lệ xuất khẩu hàng năm chỉ đạt khoảng từ 21% đến 40% (bảng 6.3).



2-      Giai đoạn từ sau khi đổi mới nền kinh tế đến 1995:

TOP

Công cuộc đổi mới, mở cửa nền kinh tế được Đảng Cộng Sản Việt Nam khởi xướng từ Hội nghị Trung ương lần thứ 6 (khóa VI) họp cuối năm 1986. Nhờ thực hiện chính sách mở cửa, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ kinh tế đối ngoại, đến năm 1995, nước ta đã quan hệ buôn bán với hơn 100 nước và lãnh thổ thuộc đủ các châu lục trên thế giới; đã ký Hiệp định hợp tác thương mại với EU; bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Hoa Kỳ (12/7/1995); gia nhập ASEAN (28/7/1995). Đó là những điều kiện thuận lợiü để đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế, mở rộng buôn bán và hợp tác kinh tế với các nước và các tổ chức kinh tế khu vực.

2.1- Kết quả xuất nhập khẩu giai đoạn 1986-1995:

Để có thể rút ra những nhận xét về hoạt động ngoại thương sau thời kỳ đổi mới, chúng ta sẽ lấy kết quả hoạt động ngoại thương trong 10 năm từ 1986 đến 1995 để so sánh với giai đoạn 10 năm trước đó như sau:

- Về tốc độ tăng trưởng: Xuất khẩu tăng bình quân 24%/năm trong khi giai đoạn 10 năm trước đó là 13,5%; Nhập khẩu tăng bình quân 16%/năm so với 7%/năm giai đoạn 10 năm trước đó (tính toán dựa vào số liệu bảng 6.3 và 6.4).

Bảng 6.4: Kết quả hoạt động ngoại thương Việt Nam giai đoạn 1986-1995

Đơn vị tính: Triệu USD



Năm

Tổng kim ngạch XNK

Xuất khẩu

Nhập khẩu

Cán cân thương mại

Trị giá

Tỉ lệ %

1986

2.944,2

789,1

2.155,1

-1.366,0

33,6%

1987

3.309,3

854,2

2.455,1

-1.600,9

34,8%

1988

3.795,1

1.038,4

2.756,7

-1.718,3

37,6%

1989

4.511,8

1.946,0

2.565,8

-619,8

75,8%

1990

5.156,4

2.404,0

2.752,4

-348,4

87,3%

Cộng 86-90

19.716,8

7.031,7

12.685,1

-5.653,4

55,4%

1991

4.425,2

2.087,1

2.338,1

-251,0

89,3%

1992

5.121,4

2.580,7

2.540,7

+40,0

101,5%

1993

6.909,2

2.985,2

3.924,0

-978,8

76,0%

1994

9.880,1

4.054,3

5.825,8

-1.771,5

69,6%

1995

13.604,3

5.448,9

8.155,4

-2.706,5

66,8%

Cộng 91-95

39.940,2

17.156,2

22.784,0

-5.627,8

75,3%

(Nguồn: Niên giám thống kê qua các năm)

- Về cán cân thương mại: Nhập siêu vẫn còn nhưng nhờ tốc độ tăng trưởng xuất khẩu cao (so với nhập khẩu, xuất khẩu đã chiếm tỷ lệ từ 33,6% đến 101,5% so với nhập khẩu hàng năm) nên đã phần nào làm giảm khoảng cách giữa kim ngạch xuất khẩu và nhập khẩu. Ngoài ra, trong giai đoạn này, đầu tư nước ngoài vào lãnh thổ nước ta và đầu tư trong nước gia tăng, việc nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất cũng là một trong những nguyên nhân gia tăng nhập siêu, nhưng điều đó lại cần thiết vô cùng cho sư phát triển.

- Về trị giá xuất nhập khẩu: Trị giá xuất khẩu và nhập khẩu hàng năm lớn hơn rất nhiều lần giai đoạn trước đó, ví dụ, bình quân kim ngạch xuất khẩu hàng năm giai đoạn 1976-1985 là 442 triệu Rúp - USD, thì số liệu tương ứng giai đoạn 1986-1995 là 2,4 tỷ USD (bảng 6.3 và 6.4).

2.2- Cơ cấu hàng xuất nhập khẩu và thị trường xuất nhập khẩu:

- Về cơ cấu hàng xuất khẩu: Cơ cấu hàng xuất khẩu trong 10 năm sau đối mới có sự thay đổiø khá mạnh ở nhóm hàng công nghiệp nặng và khoáng sản. Sự thay đổi này là do chúng ta tăng dần xuất khẩu dầu thô. Năm 1989, Việt Nam bắt đầu xuất dầu thô với số lượng là 1,5 triệu tấn; năm 1995 xuất khẩu mặt hàng này tăng lên hơn 7,6 triệu tấn.



Bảng 6.5: Cơ cấu xuất khẩu phân theo nhóm hàng giai đoạn 1986-1995

Đơn vị tính %



Nhóm hàng

1986

1990

1995

1- Hàng công nghiệp nặng và khoáng sản

8,0

25,7

25,3

2- Hàng CN nhẹ và TTCN

28,8

26,4

28,4

3- Hàng nông sản và nông sản chế biến

40,4

32,6

32,0

4- Hàng lâm sản

9,1

5,3

2,8

5- Hàng thủy sản

13,4

9,9

11,4

6- Hàng khác

0,3

0,1

0

Tổng số

100

100

100

(Nguồn: Thương mại thời mở cửa, NXB Thống kê, 1996)

 

Nhóm nông, lâm, thủy sản xuất khẩu sau khi tăng mạnh những năm sau đổi mới, đến những năm 1990 có xu hướng giảm dần trong cơ cấu xuất khẩu. Năm 1986 nhóm các hàng này chiếm 63,2% trong tổng giá trị xuất khẩu; năm 1990 và 1995 giảm còn 48% và 46,2%. Xuất khẩu hàng công nghiệp nhẹ và và thủ công nghiệp tăng nhanh về tổng trị giá nhưng tỉ lệ trong cơ cấu xuất khẩu ít thay đổi (bảng 6.5).



- Về cơ cấu nhập khẩu: Cơ cấu nhập khẩu có sự biến động giữa hai nhóm hàng tư liệu sản xuất và vật phẩm tiêu dùng. Nhập khẩu hàng tiêu dùng có xu hướng tăng trong 10 năm qua. Trong nhóm hàng tư liệu sản xuất, nhóm máy móc, thiết bị, động cơ và phụ tùng tăng nhanh. Nguyên vật liệu vẫn chiếm tỷ lệ cao nhất trong tổng giá trị nhập khẩu.

Trong nhóm hàng vật phẩm tiêu dùng, tỷ lệ nhập khẩu lương thực giảm mạnh. Ngược lại hàng tiêu dùng khác tỷ lệ nhập khẩu tăng đều qua các năm và năm 1995 chiếm gần 11% giá trị nhập khẩu (bảng 6.6)

 

 

Bảng 6.6: Cơ cấu nhập khẩu phân theo nhóm hàng giai đoạn 1986-1995



Đơn vị tính %

Nhóm hàng

1986

1990

1995

I- Tư liệu sản xuất

866

85,1

83,5

1 Thiết bị toàn bộ

19,8

16,0

0

2 Máy móc, thiết bị ĐCPT

15,0

11,4

25,7

3 Nguyên vật liệu

51,9

57,8

57,8

II- Vật phẩm tiêu dùng

13,4

14,9

16,5

1 Lương thực

3,4

1,7

1,4

2 Thực phẩm

1,6

2,5

3,5

3 Hàng y tế

1,5

1,5

0,9

4 Hàng tiêu dùng khác

6,8

9,2

10,8

Tổng số

100

100

100

(Nguồn: Niên giám thống kê qua các năm)

  - Về thị trường xuất khẩu, nhập khẩu:

Thị trường buôn bán của Việt Nam trong 10 năm sau đổi mới có thay đổi rất lớn. Các nước thuộc Châu Á có tỷ trọng tăng dần trong kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam. Nếu Châu Á chiếm 22,6% tổng trị giá xuất khẩu và 10,6% tổng trị giá nhập khẩu của Việt Nam trong năm 1986 thì năm 1995 tỷ lệ tương ứng là 72,4% và 77,5%. Ngược lại buôn bán với Châu Âu, đặc biệt là Đông Âu và Nga giảm dần. Năm 1995 Châu Âu chỉ chiếm 18% tổng trị giá xuất khẩu và hơn 13% giá trị nhập khẩu của Việt Nam (bảng 6.7)

Bảng 6.7: Thị trường xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam giai đọan 1986-1995.

Đơn vị: Triệu USD



 

1986

1990

1995

Xuất khẩu

Nhập khẩu

Xuất khẩu

Nhập khẩu

Xuất khẩu

Nhập khẩu

Tổng số

798.100

2.155.100

2.404.000

2.752.400

5.448.900

8.155.400

1. Châu Á

177.957

227.972

1.040.401

1.009.438

3.944.725

6.318.156

2. Châu Âu

446.911

1.645.581

1.215.138

1.604.409

938.033

1.088.860

3. Châu Mỹ

14.234

6.398

15.722

11.761

238.335

169.714

4. Châu Phi

40

399

4.178

2.413

38.094

22.659

5. Châu ĐD

3.607

9.688

7.701

10.694

56.909

103.912

6. Tchức LHQ

 

31.154

1.781

23.971

539

21.588

7. Tchức qtế

355

11.577

-

1.316

 

2.912

8.Khuchếxuất

 

 

 

 

225

2.625

9. Tgiá không phân tổ chức

145.950

163.326

118.769

88.403

187.091

424.990

(Nguồn: Thương mại thời mở cửa, NXB Thống kê, 1996)

Sự thay đổi thị trường xuất khẩu và nhập khẩu trong những năm này là do sự đổi mới trong đường lối phát triển kinh tế và chính sách kinh tế đối ngoại của Đảng và nhà nước ta. Từ việc chỉ quan hệ buôn bán với các nước Xã hội chủ nghĩa, sang thời kỳ đổi mới, mối quan hệ này được mở rộng đến tất cả các nước. Cũng chính nhờ sự thay đổi này mà chúng ta đã nhanh chóng vượt qua được thời kỳ khó khăn khi thị trường Liên Xô và các nước Đông Âu có sự biến động bất lợi cho việc xuất nhập khẩu.

2.3- Quản lý Nhà nước trong lĩnh vực hoạt động ngoại thương có sự thay đối sau năm 1986:

Sự thay đổi về mặt quản lý của nhà nước trong lĩnh vực ngoại thương từ năm 1986 có thể kể đến như sau:

- Nhà nước chuyển các hoạt động ngoại thương từ cơ chế tập trung, bao cấp sang hạch toán kinh doanh. Xóa bỏ bao cấp và bù lỗ cho kinh doanh xuất nhập khẩu.

- Nhà nước mở rộng quyền kinh doanh xuất nhập khẩu trực tiếp cho các cơ sở sản xuất thuộc các thành phần kinh tế. Sự độc quyền kinh doanh xuất nhập khẩu như trước đây không còn.

- Tăng cường sự quản lý thống nhất của nhà nước đối với mọi hoạt động ngoại thương bằng luật pháp và chính sách. Hình thành hệ thống biện pháp, chính sách khuyến khích xuất khẩu. Quản lý nhập khẩu chủ yếu thông qua chính sách thuế; Giảm thiểu các biện pháp quản lý phi thuế quan như hạn ngạch, giấy phép xuất nhập khẩu...

Những thay đổi trong quản lý và chính sách ngoại thương những năm qua đã góp phần tích cực vào sự phát triển buôn bán của nước ta với nước ngoài, đặc biệt là với thị trường các nước phát triển



3- Ngoại thương Việt nam trong giai đoạn hiện nay:

TOP

a3.1-Tổng quan về tình hình kinh tế xã hội của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay:

bNền kinh tế Việt Nam trong những năm 1990 và cho đến hiện nay có nhiều thay đổi tích cực mặc dù gặp nhiều khó khăn nhất là từ khi Đông Âu và Liên Xô bị tan rã. Đảng và nhà nước thực hiện chính sách mở cửa kinh tế và chuyển sự hoạt động của nền kinh tế sang nền kinh tế thị trường.

cCác chỉ tiêu và số liệu trong bảng 6.8 minh họa một cách cụ thể tình hình kinh tế xã hội của nước ta trong giai đoạn hiện nay. Tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm cao, khoảng 8% làm tổng sản phẩm quốc nội, nguồn thu ngân sách... tăng dần qua các năm. Tỷ giá hối đoái không còn tình trạng tăng quá đột ngột và tương đối ổn định trong các năm 2000, 2001. Tỷ lệ nợ nước ngoài còn cao nhưng không có sự gia tăng quá mức so với CDP, thâm hụt ngân sách được kềm chế ở khoảng 2% GDP. Tốc độ lạm phát giảm, thậm chí những năm 1999, 2000 nền kinh tế lại rơi vào tình trạng thiểu phát và có dấu hiệu ổn định những năm gần đây.

dBảng 6.8 : Tổng quan kinh tế Việt Nam 1997-2003:


Chỉ tiêu

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003*

GDP danh nghĩa (Tỷ VNĐ)

313.624

361.016

399.942

441.646

484.493

565.958

635.000

Tỷ giá hối đoái (VNĐ/USD)

12.936

13.984

14.000

14.280

14.565

15.500

16.000

GDP danh nghĩa (Tỷ USD)

24,24

25,824

28,567

30,927

33,264

36,513

39,7

Tốc độ tăng trưởng GDP thực

8,2

5,8

4,8

6,8

6,8

7,0

7,5

GDPbq:USD/người

326

342

372

398

422

458

490

Dânsố(triệungười)

74,358

75,556

76,597

77,635

78,686

79,700

80,800

Thu ngân sách (Tỷ VNĐ)

65.352

73.000

78.000

91.000

101.400

105.200

125.000

(Thu + Chi) ngân sách/ GDP (%)

21,0

20,0

20,0

21,0

21,0

20,5

21,0

Chi ngân sách (tỷ VNĐ)

78.057

80.820

82.500

103.000

115.000

133.900

145.000

Thâm hụt ngân sách/GDP (%)

-1,7

-0,1

-1,6

-2,8

-2,9

-2,5

-2,0

Tỷ lệ nợ (%)

 

 

12,8

11,2

10,2

9,0

8,0

Chỉ số giá (%)

3,6

9,2

0,1

-0,6

0,8

4,0

4,5

(2003*) : Số dự báo, Nguồn: .... Vietnam Economics Report

Nhờ tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, khoảng cách về thu nhập bình quân đầu người hàng năm của nước ta so với thế giới được rút ngắn lại. Nếu so sánh GDP theo sức mua tương đương ta có bảng số liệu ở bảng 6.9.



Bảng 6.9: So sánh GDP bình quân/ người giữa Việt Nam và các nước

 


Tên nước và vùng lãnh thổ

GDP bình quân đầu người (tính bằng USD theo sức mua tương đương)

So với Việt Nam

(số lần)



 

1993

1999

1993

1999

Nhật Bản

20.830

23.480

17,8

13,4

Hồng Kông

20.420

21.830

17,5

12,4

Singapore

20.050

27.740

17,1

15,8

Hàn Quốc

9.860

12.445

8,4

7,1

Malaysia

5.856

7.370

5,0

4,2

Thái Lan

5.170

6.020

4,4

3,4

Philippines

2.890

3.380

2,5

1,9

Indonesia

2.650

2.940

2,3

1,7

Việt Nam

1.170

1.755

1,0

1,0

(Nguồn: ,Thống kê kinh tế)

3. 2- Tình hình tăng trưởng xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài:

Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu và nhập khẩu tiếp tục tăng bình quân 21,3%/năm và 13,3% năm. Mặc dù giai đoạn 2001 - 2002, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu có giảm, chỉ đạt bình quân 7,5% nhưng sang năm 2003 đã có dấu hiệu phục hồi, tăng trưởng vượt qua mức 10%/năm.

Bảng 6.10 thể hiện kim ngạch xuất nhập khẩu và cán cân thương mại của nước ta giai đoạn hiện nay. Tỷ lệ xuất khẩu so với nhập khẩu đã tăng cao, đạt bình quân gần 90%, đó là một dấu hiệu đáng để chúng ta hy vọng vượt qua được tình trạng nhập siêu và bước vào thời kỳ xuất siêu.

Bảng 6.10: Kết quả hoạt động ngoại thương Việt Nam giai đoạn 1997-2002.

Đơn vị tính: Triệu USD



Năm

Tổng kim ngạch XNK

Xuất khẩu

Nhập khẩu

Cán cân thương mại

Trị giá

Tỉ lệ %

1996

18.399,8

7.255,8

11.144,0

-3.888,2

65,1

1997

20.050,0

8.850,0

11.200,0

- 2.350,0

79,0

1998

20.742,0

9.352,0

11.390,0

- 2.038,0

82,1

1999

23.159,0

11.523,0

11.636,0

-113,0

99,0

2000

29.508,0

14.308,0

15.200,0

-892,0

94,1

2001

31.187,0

15.027,0

16.162,0

-1.135,0

93,0

2002

35.830,0

16.530,0

19,300,0

-2.770,0

85,6

(Nguồn: Tổng hợp từ Tạp chí Ngoại thương 1997,1998,1999,2000,2001,2002)

 Bên cạnh việc gia tăng kim ngạch xuất nhập khẩu, việc thu hút đầu tư nước ngoài cũng là một động lực lớn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của nước ta trong giai đoạn hiện nay. Tính đến tháng 4 năm 2003, tổng vốn đầu tư nước ngoài được thực hiện ở nước ta là 21,8 tỷ USD, trong đó, các nước có đầu tư lớn như Nhật Bản, Singapore, Đài Loan... (bảng 6.11).

 

Bảng 6.12: Đầu tư trực tiếp nước ngoài và tài khoản vốn, 1996- 2001

Đơn vị tính: Triệu USD



Chỉ tiêu

1996

1997

1998

1999

2000

2001

Cán cân tài khoản vốn

2.105

1.681

580

-337

-823

-576

Luồng đầu tư ròng FDI

1.838

2.074

800

700

800

900

Các khoản vay trung & dài hạn

43

278

70

-423

77

-276

Vốn vay ngắn hạn

224

-612

-290

-614

-1.700

-1.200

Tài khoản vốn/GDP (%)

8,4

6,2

0,8

-1,2

-2,5

1,8

FDI/tài khoản vốn (%)

88,1

124,8

370,4

-209,6

-103,6

156,2

(Nguồn: Vietnam Development Report, 2003)

 Bảng 6.11: Tình hình đầu tư trực tiếp của nước ngoài vào Việt Nam, tính đến tháng 4/2003



Đơn vị tính: Triệu USD

STT

Quốc gia, vùng, lãnh thổ

Số dự án

Tổng số vốn đăng ký

Tổng số vốn thực hiện

1

Singapore

276

7.354

2.770

2

Đài Loan

980

5.376

2.436

3

Nhật Bản

384

4.353

3.458

4

Hàn Quốc

536

3.784

2.186

5

Hồng Kông

276

2.965

1.776

6

Pháp

127

2.080

857

7

Island thuộc Anh

166

1.835

1.023

8

Hà Lan

47

1.698

1.269

9

Vương Quốc Anh

46

1.185

1.056

10

Thái Lan

112

1.378

577

11

Malaysia

125

1.138

1.199

12

Mỹ

163

1.128

563

13

Úc

77

463

262

14

Thụy Sĩ

23

626

518

15

Cayman Islands

11

475

335

16

Đức

43

240

119

17

Thụy Điển

9

454

359

18

Bermuda

5

260

148

19

Nga

42

219

149

20

Philippines

19

184

84

21

British West Indies

3

261

34

22

Trung Quốc

216

405

133

23

Channel Islands

12

193

78

24

Indonesia

7

108

127

25

Đan Mạch

13

118

58

26

Canada

30

47

15

27

Bỉ

20

52

27

28

Na Uy

10

35

15

29

Luxembourg

11

34

14

30

Liechtenstein

2

35

31

31

Khác

106

409

139

 

Tổng cộng

3.897

38.892

21.815

(Nguồn , Trade Statistics)

Luồng đầu tư FDI ròng vào nước ta bình quân hơn 900 triệu USD/năm và năm 2001 chiếm 156,2% tài khoản vốn (bảng 6.12). Đầu tư nước ngoài có xu hướng giảm những năm 1998 - 2002 so với thời gian trước đó. Năm 2003, tình hình thu hút vốn đầu tư đang có dấu hiệu phục hồi, đạt khoảng 2,4 tỷ USD tăng thêm so với 1,1 tỷ USD năm 2002.



3.3 -Những mặt hàng sản xuất chủ yếu:

Mặc dù do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ trong khu vực, nền kinh tế Việt Nam trong năm 1997-1998, 1999 gặp khó khăn nhưng những mặt hàng sản xuất chủ yếu của nền kinh tế vẫn gia tăng, bảng 6.13 nêu lên kết quả sản xuất một số mặt hàng tiêu biểu những năm này.



Bảng 6.13 :Tình hình sản xuất một số mặt hàng chủ yếu của Việt Nam 1995-1999

 


Mặt hàng

1995

1997

1999

A- Nông sản

 

 

 

1- Sản lượng lương thực qui thóc (1.000tấn)

27.571

30.618

34.254

2-Thóc (1.000tấn)

24.964

27.524

31.394

3- Thủy sản (1.000tấn)

1.584

1.730

1.882

4- Heo xuất chuồng ( 1.000 con)

16.306

17.636

18.886

B- Hàng công nghiệp

 

 

 

1- Điện (triệu Kwh)

14.665

19.253

23.806

2- Than sạch (1.000tấn)

8.350

11.388

9.097

3-Dầu thô (1.000tấn)

7.620

10.090

15.000

4- Thép cán (1.000tấn)

470

978

1.224

5- Xi măng (1.000tấn)

5.828

8.019

10.381

6- Vải (triệu m)

263

298,6

317

7- Quần áo dệt kim (triệu cái)

30,2

25,1

30,4

8- Quần áo may sẵn (triệu cái)

172

302

305

9- Dầu thực vật (1.000tấn)

38,6

87,72

102,83

10- Đường (1.000tấn)

517

649

932

11- Sữa hộp (triệu hộp)

173

188

201

(Nguồn: Niên giám thống kê 1999)

 


III- Chính sách phát triển ngoại thương của Việt Nam:

TOP

Ngoại thương nước ta trong thời gian qua đã thực sự giúp cho nền kinh tế đất nước khai thác thế mạnh trong sản xuất hàng hóa hướng về xuất khẩu. Ngoại thương đóng góp rất lớn cho tốc độ tăng trưởng kinh tế và thay đổi bộ mặt ngành công nghiệp, dịch vụ và cả trong sản xuất nông nghiệp nữa. Để có thể hiểu rõ chính sách ngoại thương của nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay, chúng ta sẽ cùng phân tích những điều kiện thuận lợi cũng như bất lợi cho sự phát triển ngoại thương của đất nước.

1- Những lợi thế và hạn chế trong phát triển ngoại thương của Việt Nam:

TOP

1.1- Lợi thế về vị trí địa lý:

Việt Nam nằm trong vùng Đông Nam Châu Á, là vùng có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao nhất thế giới, bình quân mỗi nước ở khu vực này mức tăng trưởng kinh tế đạt 6-7%/năm. Việt Nam nằm trên tuyến đường giao lưu hàng hải quốc tế; ven biển, nhất là từ Phan Thiết trở vào có nhiều cảng nước sâu tàu bè có thể cập bến an toàn quanh năm. Sân bay Tân Sơn Nhất nằm ở vị trí lý tưởng, cách đều thủ đô các thành phố quan trọng trong vùng Đông Nam Á. Vị trí địa lý thuận lợi cho phép ta mở rộng quan hệ kinh tế ngoại thương và thu hút vốn đầu tư nước ngoài.



1.2- Lợi thế về tài nguyên thiên nhiên:

So với một số nước khác thì nước ta thuộc loại có tài nguyên tương đối phong phú:



Về đất đai: Diện tích đất đai cả nước khoảng 330.363 Km2 trong đó có tới 50% là đất vào nông nghiệp và ngư nghiệp. Khi hậu nhiệt đới mưa nắng điều hòa cho phép chúng ta phát triển nông lâm sản xuất khẩu có hiệu quả cao như gạo, cao su và các nông sản nhiệt đới. Chiều dài bờ biển 3.260km, diện tích sông ngòi và ao hồ hơn 1 triệu ha, cho phép phát triển ngành thủy sản xuất khẩu và phát triển thủy lợi, vận tải biển và du lịch

Về khoáng sản: Dầu mỏ hiện nay là nguồn tài nguyên mang lại nguồn thu ngoại tệ đáng kể, sản lượng khai thác hàng năm gia tăng và là nơi thu hút nhiều vốn đầu tư nước ngoài. Than đá trữ lượng cao, khoảng 3,6 tỷ tấn; mỏ sắt với trữ lượng vài trăm triệu tấn; cả ba miền Bắc, Nam,Trung đều có nguồn clanh-ke để sản xuất xi măng dồi dào..

1.3- Lợi thế về lao động:

Đây là thế mạnh của nước ta, tính đến năm 2003 dân số nước ta khoảng 80,8 triệu người, trong đó có hơn 40 triệu đang trong độ tuổi lao động. Lao động dồi dào, giá nhân công rẻ, khoảng 0,16 USD/ 1 giờ lao động, trong khi đó ở Nhật là 23 USD/1 giờ lao động; tỷ lệ thất nghiệp lớn (khoảng 20-30% số người trong độ tuổi lao động). Lao động là một lợi thế cơ bản để phát triển các ngành hàng sử dụng nhiều lao động như dệt, may, chế biến nông lâm thủy sản, lắp ráp sản phẩm điện, điện tử.....



1.4- Những hạn chế ảnh hưởng đến sự phát triển của ngoại thương:

Diện tích đất canh tác bình quân trên đầu người của ta thấp so với bình quân của thế giới, chỉ khoảng 0,1 ha/ người. Sản lượng lương thực có cao nhưng trước hết phải đảm bảo nhu cầu của trên 80 triệu dân nên không thể tạo ra một nguồn tích lũy lớn cho những đòi hỏi cao hơn của sự phát triển kinh tế.

Về tài nguyên tuy có phong phú nhưng phân bố tản mạn. Giao thông vận tải kém nên khó khai thác, trữ lượng chưa xác định và chưa khoáng sản nào có trữ lượng lớn để trở thành mặt hàng chiến lược. Tài nguyên rừng, biển,thủy sản bị khai thác quá mức mà không được chăm bồi.

Vị trí địa lý đẹp nhưng cơ sở hạ tầng yếu kém., các hải cảng ít và nhỏ, đường sá và phương tiện giao thông lạc hậu.

Trình độ quản lý kinh tế, xã hội kém, bộ máy chính quyền kém hiệu quả, quan liêu, tham nhũng; chính sách, pháp luật không rõ ràng, thiếu đồng bộ, lại hay thay đổi gây cản trở cho quá trình đổi mới kinh tế.

Trình độ quản lý của cán bộ và tay nghề công nhân còn thấp cho nên năng suất lao động thấp, chất lượng hàng hóa chưa cao.

Công nghệ và trang thiết bị của nhiều ngành kinh tế Việt Nam còn ở trình độ thấp, hàng hóa của Việt Nam chưa mang tính cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Những năm đầu thế kỷ 21, trong xu hướng toàn cầu hóa, Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển hoạt động kinh tế ngoại thương, tạo điều kiện cho đất nước hòa nhập với nền kinh tế thế giới. Tuy nhiên còn nhiều khó khăn trở ngại cho tiến trình này. Việc đề ra một đường lối phát triển ngoại thương phù hợp cho phép khai thác những lợi thế, hạn chế tối thiểu những trở ngại mang tính cấp bách và thiết thực.



2- Chính sách quản lý ngoại thương của nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay:

TOP

2.1- Các công cụ quản lý và điều tiết hoạt động ngoại thương của nhà nước Việt Nam:

2.1.1- Nhà nước quản lý hoạt động ngoại thương bằng luật pháp:

Thông qua hệ thống luật pháp, Nhà nước qui định rõ địa vị pháp lý của các doanh nghiệp tham gia hoạt động ngoại thương, quy định các điều kiện và thủ tục trong kinh doanh xuất nhập khẩu hàng hóa....Căn cứ vào môi trường hành lang pháp lý đã được quy định, các doanh nghiệp tiến hành hoạt động kinh doanh của mình dưới sự hướng dẫn, giám sát của Nhà nước.

Theo tinh thần nghị quyết Trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam khóa IV, khóa VIII thì Việt Nam phát triển theo mô hình kinh tế mở có sự điều tiết của nhà nước. Chính sách ngoại thương đang áp dụng là chính sách hướng về xuất khẩu. Cơ chế quản lý xuất nhập khẩu hiện nay của Việt Nam được điều hành chủ yếu bởi Luật Thương mại được Quốc hội thông qua ngày 10/5/1997, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/1998 và Nghị định 57/1998/NĐ-CP, ban hành ngày 31/7/1998 có hiệu lực thi hành từ 01/09/1998: “ Quy định chi tiết thi hành luật Thương mại về hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, gia công và đại lý mua bán hàng hóa với nước ngoài “. Ngoài ra hoạt động xuất nhập khẩu (XNK) còn chịu sự điều tiết bởi các luật khác như luật thuế XNK, luật về thuế giá trị gia tăng (TVA), thuế thu nhập doanh nghiệp, luật đầu tư trực tiếp của nước ngoài (FDI) và các luật khác.

2.1.2- Quản lý Nhà nước đối với hoạt động ngoại thương bằng công cụ kế hoạch hóa:

Nhà nước quản lý ngoại thương bằng các kế hoạch định hướng, ví dụ như các chỉ tiêu về kim ngạch xuất nhập khẩu, các mặt hàng xuất nhập khẩu trong năm...

Thông qua việc sự dụng các công cụ kinh tế khác để điều tiết hoạt động ngoại thương sao cho góp phần cân đối tổng cung tổng cầu nền kinh tế quốc dân.

2.1.3- Quản lý hoạt động ngoại thương bằng công cụ tài chính:

Đối với các doanh nghiệp nhà nước tham gia hoạt động ngoại thương, như các doanh nghiệp khác, nhà nước sẽ định hướng sử dụng vốn thông qua các hoạt động phân tích “ dự báo vĩ mô, các công cụ kinh tế tài chính, hướng dẫn công tác kế toán, thống kê và kiểm tra việc thi hành pháp luật trong tạo lập, quản lý và sử dụng vốn của doanh nghiệp “.

Thuế là công cụ tài chính quan trọng mà thông qua đó nhà nước có thể điều tiết vĩ mô nền kinh tế nói chung và đối với hoạt động ngoại thương nói riêng. Vì vậy, thuế quan đã được phân tích như một biểu hiện đặc trưng của công cụ tài chính (chương 3). Trong thời kỳ 2001-2005, nhà nước sẽ áp dụng bên cạnh thuế quan các loại thuế khác như thuế chống phá giá, chống trợ cấp...

Khi buôn bán với các nước ASEAN thuế xuất nhập khẩu được điều tiết bởi lịch trình giảm thuế CEPT từ đây đến năm 2006 được chính phủ thông qua.

Nhìn chung xu hướng chính sách thuế nhập khẩu trong thời gian tới là giảm dần phù hợp với quy định CEPT của AFTA và đáp ứng yêu cầu của tổ chức WTO.

2.1.4- Các công cụ khác của quản lý ngoại thương:

Nhà nước còn sử dụng hệ thống kho đệm và dự trữ quốc gia để can thiệp vào thị trường. Đối với hoạt động ngoại thương có thể thấy rõ ràng nhất là việc dự trữ vàng, ngoại tệ mạnh... Ngoài ra, có các dạng công cụ thuộc về chính sách ngoại thương cũng cần được lưu ý như:

- Hạn ngạch nhập khẩu: Công cụ này trước nay đối với nước ta chưa được phổ biến, tuy nhiên, trong giai đoạn 2001-2005, nhà nước sẽ sử dụng hạn ngạch nhập khẩu một số mặt hàng như sản phẩm sữa, thịt...

- Các hàng rào hành chính: Các điều kiện tiêu chuẩn về y tế, về an toàn và các thủ tục hải quan ... Các công cụ quản lý ngoại thương ngày càng được cải tiến để phù hợp với các hiệp định thương mại mà nước ta đã ký kêtú với các nước cũng như theo thông lệ quốc tế, nhất là các thỏa ước theo WTO.



2.2- Quan điểm phát triển ngoại thương:

“Nhà nước thống nhất quản lý ngoại thương, có chính sách mở rộng giao lưu hàng hóa với nước ngoài trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, bình đẳng cùng có lợi theo hướng đa phương hóa, đa dạng hóa; khuyến khích các thành phần kinh tế sản xuất hàng xuất khẩu theo quy định của pháp luật; có chính sách ưu đãi để đẩy mạnh xuất khẩu, tạo các mặt hàng xuất khẩu có sức cạnh tranh, tăng xuất khẩu dịch vụ thương mại; hạn chế nhập khẩu những mặt hàng trong nước đã sản xuất được và có khả năng đáp ứng nhu cầu, bảo hộ hợp lý sản xuất trong nước; ưu tiên nhập khẩu vật tư, thiết bị, công nghệ cao, kỹ thuật hiện đại để phát triển sản xuất, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Chính phủ quy định các chính sách cụ thể về ngoại thương trong từng thời kỳ và chính sách đối với người Việt Nam định cư ở nước ngoài tham gia phát triển ngoại thương”

(Trích điều 16, chương I Luật Thương Mại ban hành ngày 23/5/1997)



2.3- Về quyền hoạt động kinh doanh XNK của doanh nghiệp:

Về hoạt động thương mại với nước ngoài được quy định tại điều 33 luật Thương mại “Thương nhân chỉ được hoạt động thương mại với nước ngoài nếu có đủ các điều kiện do chính phủ quy định sau khi đã đăng ký với các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền”.

Về quyền kinh doanh xuất nhập khẩu được cụ thể hóa ở điều 3 chương 2 của Nghị định 57/CP: “ Thương nhân được xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa theo giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh “ mà không phải xin phép XNK trừ những mặt hàng cấm xuất khẩu, nhập khẩu và những hàng hóa xuất nhập khẩu có điều kiện. Đối với xuất khẩu, hiện nay theo nghị quyết 05/2001/NQ-CP ngày 24/5/2001 thì khuyến khích thương nhân Việt Nam thuộc mọi thành phần kinh tế xuất khẩu tất cả các loại hàng hóa mà pháp luật không cấm, không phụ thuộc vào ngành nghề đã đăng ký kinh doanh.


: tailieucuaan -> QLNN%20ve%20Kinh%20te -> Kinh%20Te%20Hoc -> KINH%20TE
tailieucuaan -> THỦ TƯỚng chính phủ Số: 1001
tailieucuaan -> Căn cứ Luật Ngân sách nhà nước số 01/2002/QH11 ngày 16/12/2002 và Nghị định số 60/2003/NĐ-cp ngày 06/6/2003 của Chính phủ qui định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Ngân sách nhà nước
tailieucuaan -> Nghị định số 148/2007/NĐ-cp ngày 25/9/2007 của Chính phủ về tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện
tailieucuaan -> Câu: Quá trình nhận thức của Đảng về cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân 1930-1954
tailieucuaan -> Vấn đề 1 : Nguồn gốc và quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh
tailieucuaan -> Third United Nations Conference on the Law of the Sea
tailieucuaan -> Đề Ở một ngành có 3 hãng a b c, chúng cạnh tranh tự do với nhau. Lượng sản phẩm sx ra của các hãng lần lượt là 100,150,200 sản phẩm, với giá trị các biệt tương ứng là : 3, 2
tailieucuaan -> Câu 5: Quá trình nhận thức của Đảng để đi đến đổi mới xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam từ năm 1975 2000
KINH%20TE -> Các nhà lãnh đạo các nền kinh tế apec họp phiên đầu tiên


  1   2   3   4   5   6


Cơ sở dữ liệu được bảo vệ bởi bản quyền ©hocday.com 2019
được sử dụng cho việc quản lý

    Quê hương