LẤy ngưỜi học làm trung tâM



tải về 28.96 Kb.
Chuyển đổi dữ liệu07.07.2016
Kích28.96 Kb.
XÁC ĐỊNH VAI TRÒ VÀ VỊ TRÍ NGƯỜI THẦY TRONG QUAN ĐIỂM DẠY HỌC: “LẤY NGƯỜI HỌC LÀM TRUNG TÂM”

Hồ Thị Thu Sa



Bộ môn Khoa học máy tính-Khoa Công nghệ thông tin

Trong thời gian gần đây, trên các phương tiện thông tin đại chúng liên tục đưa tin về mối quan hệ “thầy và trò”. Rất tiếc đó là những thông tin mà có lẽ những người đang mang nghiệp dĩ: “người thầy” phải ít nhiều trăn trở. Ngoài chuyện cơm, áo, gạo, tiền, đãi ngộ .. đôi khi “xót xa”, “vương vấn” được đề cập nhân các ngày lễ “Tôn sư trọng đạo” (nói mãi mà giải pháp chẳng đến đâu!), xin tạm gác lại. Ở đây, chúng tôi muốn đề cập đến vị trí và vai trò của người thầy trong quan điểm dạy học: “Lấy người học làm trung tâm”.



Thử điểm lại một số phương pháp luận liên quan về vấn đề này:

  1. “…việc quan niệm “học sinh là trung tâm của hệ thống giáo dục” đã làm vai trò của người thầy có nhiều thay đổi căn bản. Người thầy phải chuyển từ vai trò của người đơn thuần truyền thụ kiến thức sang vai trò của người hướng dẫn, hỗ trợ và cố vấn. Người thầy phải nắm bắt được nhu cầu của người học và tổ chức để họ quản lý được thời gian vật chất của mình, có tính đến sự khác biệt cá thể, đồng thời động viên họ tích cực tham gia vào quá trình nâng cao năng lực nhận thức và tư duy, chỉ dẫn và giúp đỡ họ phát triển các kỹ năng học tập độc lập như tự quyết định mục tiêu của bản thân, tự tìm kiếm và xử lý thông tin, tự đánh giá năng lực và chất lượng học tập của mình ... để sản phẩm đào tạo của đại học có thể là những thực thể tiếp tục phát triển sau khi tốt nghiệp và suốt đời.”

TS. Lưu Bá Minh

Phòng Nghiên cứ u Khoa học-Bồi dưỡng

Trường Đại học Ngoại ngữ

Đại học Quốc gia Hà Nội



  1. “…rèn luyện phương pháp cũng như kỹ năng tư duy bao gồm tư duy độc lập, tư duy phê phán và cả tư duy sáng tạo. Trong ba tư duy trên, người học ở nước ta vẫn còn có điểm yếu, chưa phát huy được hết khả năng của mình. Trong giai đoạn trước đây, nếu như người thầy là trung tâm, truyền thụ chuyển giao kiến thức, giữ vai trò chủ động thì hiện nay xu hướng đó đã được thay đổi. Người học bây giờ chính là trung tâm, giữ vai trò chủ động. Người thầy chỉ là người hướng dẫn, truyền đạt, chuyển giao tri thức thông qua sự tiếp nhận một cách chủ động của người học.

Võ Lê Phong (BMNVCS)

http://www.pup.edu.vn/giao-duc-dao-tao

  1. “…Cũng có người nghĩ rằng theo phương pháp sư phạm tiên tiến phải lấy học sinh làm trung tâm, đề cao việc tự học, phát huy tối đa tính tích cực tự giác của học sinh, cho nên học sinh chứ không phải thầy giáo là nhân vật trung tâm trong nhà trường. Thật ra các yêu cầu vừa nói về phương pháp giáo dục tiên tiến đã được nêu ra từ nhiều thế kỷ trước, sở dĩ gần đây được nhấn mạnh đặc biệt là do bước vào kinh tế tri thức việc rèn luyện tính năng động sáng tạo cho học sinh được nhìn nhận là cấp thiết hơn bao giờ hết. Nhưng đó chỉ là nói nhiệm vụ của thầy, những việc thầy cần làm, các phương pháp thầy cần áp dụng để nâng cao hiệu quả giảng dạy, chứ không phải vì những việc ấy mà giảm nhẹ vai trò của thầy. Chính vì thế trong một tài liệu giới thiệu khá đầy đủ về phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, tác giả R. Batliner đã khẳng định ngay ở trang đầu: “giáo viên là yếu tố chủ chốt quyết định việc dạy và học có chất lượng”. Mà cũng dễ hiểu thôi: loại trừ những trường hợp xuất chúng đặc biệt, còn đối với số đông học sinh, từ tiểu học cho đến đại học, muốn phát huy và phát triển nội lực mà không có thầy giỏi thì làm sao được. Đành rằng khi đã có thầy tốt thì đối với mỗi học sinh, kết quả học tập phụ thuộc chủ yếu vào cố gắng của bản thân, song khi bàn đến chất lượng giáo dục thì phải xem xét cái phần gia tăng của nội lực nhờ tác động của giáo dục mà phát huy và phát triển thêm được, cái đó mới là thước đo chất lượng, hiệu quả của giáo dục, chứ không phải bản thân cái nội lực sẵn có của học sinh. Cho nên, dù có nhiều cách học không cần có thầy trực tiếp, song theo kinh nghiệm của bản thân tôi cũng như của nhiều người đã từng tự học là chính, thì cách học hiệu quả nhất, tiết kiệm thời gian, công sức nhất, vẫn là học với thầy giỏi. Ít ra có thầy giỏi thì cũng tránh được những đường vòng không cần thíết và đỡ mất công mò mẫm tìm hướng đi giữa các rừng kiến thức. Đương nhiên thầy không phải là nhân tố quyết định duy nhất, nhưng xét cho kỹ có thể nói không có nhân tố đơn lẻ nào quan trọng hơn.

… Sứ mạng của nhà trường, của thầy là phải thông qua giáo dục mà đánh thức cái tiềm năng trong mỗi học sinh, khơi dậy và phát triển cái nội lực đó của họ. Sứ mạng đó thật cao quý và quan trọng. Thầy không chỉ dạy cho học sinh học, mà còn phải từng bước dạy cho học sinh biết tự học, tự đọc sách, tìm tòi, tra cứu, phát hiện ra điều mới, và ở bậc đại học hay nghiên cứu thì tập dượt sáng tạo ra tri thức mới, nghĩa là phát huy tích cực nội lực của mình để thông qua tri thức mà phát triển trí tuệ, phát triển tư duy, rèn luyện nhân cách, chứ không phải chỉ tiếp thu tri thức một cách thụ động, dù là tri thức tiên tiến.

Gần đây cũng có ý kiến cho rằng không phải thầy, mà chương trình đào tạo mới là yếu tố quyết định nhất đối với chất lượng đại học. Nếu quả vậy thì vấn đề chất lượng đại học quá đơn giản, vì chỉ cần cải tiến chương trình đào tạo, thậm chí bê nguyên xi chương trình đào tạo của một trường nổi tiếng ở nước ngoài vào là giải quyết được. Tiếc thay không có thầy giỏi thì làm sao xây dựng được và thực hiện được chương trình đào tạo tốt. Có lẽ trên thế giới chỉ duy nhất các đại học của ta mới không xem trọng trình độ, năng lực thực tế của đội ngũ thầy giáo và do đó trong hàng chục năm không hề đặt nặng vấn đề đào tạo, bồi dưỡng, tuyển chọn thầy giáo, mặc dù sự hụt hẫng của đội ngũ này đã được báo động từ lâu.”



GS. Hoàng Tụy

http://vietsciences.free.fr/vongtaylon/hoangtuy/nguoithaytrongnhatruonghiendai.htm

Có lẽ chúng ta có thể trích dẫn hàng trăm, hàng ngàn các bài viết hay quan điểm về vấn đề này. Đúng, sai xin mỗi người tự bình phẩm hoặc nhận xét. Tuy nhiên, để trả lời một cách “tự nhiên” câu hỏi khá đơn giản: Thử biểu diễn vị trí người thầy trong hệ thống giáo dục trực quan bằng hình học thì biểu diễn đó như thế nào?

Câu hỏi này hình như đáp án không là duy nhất (!).

Ở vai trò người dạy, tôi đã tìm cách lý giải để trả lời câu hỏi trên (ít nhất thuyết phục) cho chính bản thân. Tôi rất tâm đắc bài viết của GS. Hoàng Tụy, đây chính là cơ sở cho lời giải:

“ .. Sai lầm đầu tiên tai hại nhất, dẫn đến suy thoái trầm trọng đạo đức trong nhà trường, là chính sách đối với người thầy dựa trên quan niệm lệch lạc về sứ mạng và vai trò người thầy trong nền giáo dục hiện đại. Từ chỗ phê phán đúng đắn tư duy lạc hậu trong nhà trường cũ gán cho thầy quyền uy tuyệt đối, biến giáo dục thành quá trình truyền đạt và tiếp thu hoàn toàn thụ động, đã dần dần xuất hiện tư duy cực đoan ngược lại, phủ nhận vai trò then chốt của người thầy đối với chất lượng giáo dục. Với cách hiểu giáo dục thô sơ, khi thì nhấn mạnh một chiều “học sinh là trung tâm” để hạ thấp vai trò người thầy, khi khác tôn chương trình, sách giáo khoa lên địa vị “linh hồn giáo dục”, nhận định chất lượng đại học thấp “không phải do thầy mà do chương trình”, v.v. dẫn đến hoàn toàn xem thường việc xây dựng đội ngũ thầy giáo theo chuẩn mực chuyên môn và đạo đức hiện đại. Trong mọi khâu từ tuyển chọn đến sử dụng và bồi dưỡng người thầy, khâu nào cũng phạm sai lầm lớn. Đặc biệt tệ hại là chính sách lương: trả lương cho thầy, cô giáo dưới mức sống hợp lý, lấy cớ ngân sách eo hẹp (ban đầu do khó khăn có thật, về sau chỉ là do tham nhũng và sử dụng ngân sách không hợp lý), buộc thầy, cô phải xoay xở kiếm thêm thu nhập bằng mọi cách (dạy thêm, làm thêm ngoài giờ, bằng tay trái, đến nỗi hiện tại cũng không hiếm giảng viên đại học dạy sô trên 30 giờ/tuần). Có thể nói không quá đáng tất cả những căn bệnh trầm trọng về đạo đức nghề nghiệp: gian dối, tiêu cực, lãng phí, quan liêu… đã tàn phá giáo dục trong nhiều năm đều có nguồn gốc sâu xa liên quan tới cái lỗi hệ thống cơ bản này.”

Bản điều trần về giáo dục của giáo sư Hoàng Tụy (2009)

Vậy, nếu biểu diễn hình học vị trí người thầy trong hệ thống giáo dục, thì vị trí đó không thể chỉ được thể hiện bởi một điểm hay một điểm mà là một tập điểm trù mật (density) trong tập hợp điểm biểu diễn hệ thống giáo dục.

Thay cho lời kết, xin mượn một trích đoạn của tác giả Lê Thường Xuân- www.nghegiao.net:

“ Cái chính là chúng ta đang cần một sự toàn diện từ nền giáo dục phổ thông. Với tư cách một công dân bình thường, chúng tôi cần những nhà nghiên cứu giáo dục thế nào để con cái chúng tôi được đến trường trong niềm vui được học tập, chứ không phải buộc đến trường để thu lượm kiến thức.

  Mỗi con người sinh ra từ những vị trí có thể khác nhau, tư chất khác nhau nhưng đều cần được thụ hưởng một nền giáo dục bình đẳng, để từ đó vươn đến chiếm lĩnh những tri thức mà bản thân người đó cảm thấy cần. Cái đó gọi là nền tảng.

  Ở cương vị người đi dạy, hãy để mỗi người thầy lên lớp được làm đúng chức năng phận sự của mình, đó là giảng dạy kiến thức bằng tất cả sự hiểu biết và kỹ năng của mình. Thiết nghĩ đã đến lúc xã hội nên nhìn nhận lại chức năng và vai trò của người thầy. Làm thầy, nghĩa là truyền thụ kiến thức. Mỗi người thầy chân chính trước hết đã là một công dân chân chính nên đừng hô hào đó là một nghề cao quý cần phải biết hi sinh một cách ấu trĩ.



  Đồng ý rằng những người làm nghề dạy học cần phải hi sinh nhiều hơn, nhưng đó là sự hi sinh cho những trăn trở nghiên cứu phục vụ việc giảng dạy của mình, chứ không phải hi sinh thời gian và công sức cho việc làm thay bộ phận hành chính và quản sinh với đủ thứ công việc như giáo viên chúng ta đang phải làm hằng ngày hiện nay.”


Cơ sở dữ liệu được bảo vệ bởi bản quyền ©hocday.com 2016
được sử dụng cho việc quản lý

    Quê hương