3. KÕt qu¶ 1 M¹ng l­íi c¸c vcqt ë ViÖt Nam



tải về 382.7 Kb.
trang1/3
Chuyển đổi dữ liệu04.10.2016
Kích382.7 Kb.
  1   2   3

Ch­¬ng 3 KÕt qu¶

3. KÕt qu¶



3.1 M¹ng l­íi c¸c VCQT ë ViÖt Nam


B¶ng 3: Sè VCQT trong mçi ph©n h¹ng



Ph©n h¹ng

Sè VCQT

Sè VCQT chØ phï hîp víi ph©n h¹ng nµy

A1 Loµi bÞ ®e däa toµn cÇu

62

5

A2 Loµi ph©n bè hÑp

33

0

A3 Loµi giíi h¹n trong vïng ®Þa sinh häc

40

1

A4 TËp trung c¸ thÓ cña c¸c loµi

18

0
KÕt qu¶ nghiªn cøu ®· x¸c ®Þnh ®­îc tæng sè 63 VCQT t¹i ViÖt Nam. Sè liÖu chi tiÕt vÒ mçi vïng ®­îc tr×nh bµy trong Ch­¬ng 4. N¨m m­¬i t¸m VCQT (92% tæng sè) ®¸p øng ®­îc h¬n hai tiªu chÝ, tuy nhiªn, chØ cã mét VCQT lµ B¶n ThÞ - Xu©n L¹c (VN 029) lµ ®¸p øng toµn bé bèn tiªu chÝ. S¸u m­¬i hai VCQT (98%) ®¸p øng tiªu chÝ cña ph©n h¹ng A1, ®iÒu nµy cho thÊy tÇm quan träng cña m¹ng l­íi VCQT ®èi víi c¸c loµi bÞ ®e däa toµn cÇu. ChØ cã mét VCQT kh«ng ®¸p øng tiªu chÝ A1 lµ Sinh Long (VN028), ®­îc x¸c ®Þnh vµo ph©n h¹ng A3, do khu vùc nµy cã nhiÒu loµi giíi h¹n ph©n bè trong mét vïng ®Þa sinh häc kh«ng ®­îc ghi nhËn ë bÊt cø vïng nµo kh¸c t¹i ViÖt Nam (B¶ng 3)

3.2 Ph¹m vi cña m¹ng l­íi c¸c VCQT



Ph¹m vi. TÊt c¶ 63 VCQT ë ViÖt Nam chiÕm tæng diÖn tÝch 1.689.866 ha, t­¬ng ®­¬ng 5% tæng diÖn tÝch c¶ n­íc. C¸c VCQT ë ViÖt Nam cã diÖn tÝch tõ 2 ®Õn h¬n 100.000 ha, tuy nhiªn, hÇu hÕt cã diÖn tÝch tõ 10.000 ®Õn 99.999 ha. DiÖn tÝch trung b×nh cña mét VCQT lµ 26.823 ha. ViÖc cã Ýt c¸c VCQT cã diÖn tÝch lín ë ViÖt Nam (chØ cã 10 VCQT réng h¬n 50.000 ha vµ mét vïng duy nhÊt réng h¬n 100.000 ha) ph¶n ¸nh mét sè yÕu tè nh­: c¸c sinh c¶nh tù nhiªn ë kh¾p n¬i trong c¶ n­íc ®· bÞ chia c¾t nhiÒu; vµ theo c¸c tiªu chÝ lùa chän, khi cã thÓ, c¸c VCQT nªn ®­îc qu¶n lý nh­ mét ®¬n vÞ ®éc lËp. ViÖc kh«ng cã nhiÒu c¸c VCQT qu¸ nhá (chØ cã 4 VCQT cã diÖn tÝch nhá h¬n 1.000 ha) ph¶n ¸nh tiªu chÝ lùa chän lµ c¸c VCQT nªn lµ mét khu vùc tù nã cung cÊp ®ñ toµn bé c¸c nhu cÇu cña c¸c loµi chim cã tÇm quan träng trong kho¶ng thêi gian chóng cã mÆt. C¶ bèn VCQT cã diÖn tÝch nhá h¬n 1.000 ha ®Òu lµ c¸c s©n chim ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long (H×nh 1).

H×nh 1: Ph©n bæ c¸c VCQT theo diÖn tÝch



B¶ng 4: C¸c tØnh cã nhiÒu VCQT nhÊt

TØnh

Sè VCQT

§¨k L¨k

6

L©m §ång

5

Gia Lai

4

Qu¶ng B×nh

4

Cµ Mau

3

Kiªn Giang

3

Kon Tum

3

Tuyªn Quang

3



C¸c tØnh. C¸c VCQT ®· ®­îc lùa chän n»m trªn ®Þa bµn 37 trong sè 61 tØnh thµnh cña ViÖt Nam (B¶n ®å 1). C¸c tØnh cã sè l­îng VCQT nhiÒu nhÊt lµ §¨k L¨k, L©m §ång, Gia Lai vµ Qu¶ng B×nh. ChØ tÝnh riªng bèn tØnh nµy ®· cã ®Õn 19 VCQT (30%) (B¶ng 4). Vµ do ®ã c¸c tØnh nµy nªn ®­îc coi lµ cÇn ­u tiªn nhÊt cho c¸c ho¹t ®éng b¶o tån. §¸ng chó ý lµ ba trong sè bèn tØnh cã sè VCQT nhiÒu nhÊt ®Òu n»m ë T©y Nguyªn, n¬i cßn cã diÖn tÝch sinh c¶nh tù nhiªn réng nhÊt vµ cã ®Õn ba Vïng Chim §Æc h÷u (VC§H). TØnh thø t­ lµ Qu¶ng B×nh, n»m trong VC§H §Êt thÊp Trung Bé.
§Õn nay, vÉn cßn cã 24 tØnh vµ thµnh phè ch­a lùa chän ®­îc mét VCQT nµo. C¸c tØnh vµ thµnh phè nµy tËp trung ë ®ång b»ng B¾c Bé, ®ång b»ng s«ng Cöu Long vµ c¸c tØnh ®«ng b¾c ViÖt Nam. Sù ph©n bæ nµy phÇn nµo thÓ hiÖn pham vi c¸c sinh c¶nh tù nhiªn h¹n hÑp cña c¸c vïng nµy, vµ còng phÇn nµo thÓ hiÖn viÖc ch­a cã nhiÒu ®iÒu tra ®iÓu häc ®­îc thùc hiÖn ë ®©y. NÕu cã thªm c¸c ®iÒu tra, cã thÓ sÏ cã thªm nhiÒu VCQT ®­îc bæ sung tõ c¸c vïng nµy. C¸c VCQT nh­ vËy cã lÏ sÏ ®­îc bæ sung tõ vïng ®«ng b¾c ViÖt Nam, n¬i cßn cã nhiÒu diÖn tÝch sinh c¶nh tù nhiªn ®¸ng kÓ ch­a ®­îc ®iÒu tra. Tuy nhiªn, còng cã thÓ x¸c ®Þnh thªm nhiÒu VCQT sÏ ®­îc bæ sung tõ c¸c vïng cã mËt ®é d©n c­ cao lµ ®ång b»ng B¾c Bé vµ ®ång b»ng s«ng Cöu Long, n¬i cã rÊt nhiÒu s©n chim lµ c¸c ®Þa ®iÓm chim n­íc tËp trung tró ch©n hoÆc lµm tæ sinh s¶n t¹i c¸c sinh c¶nh nh©n t¹o, rÊt nhiÒu s©n chim nh­ vËy ®ang ®­îc qu¶n lý b¶o vÖ d­íi c¸c h×nh thøc kh¸c nhau.
Sinh c¶nh. Bèn m­¬i mèt VCQT (65%) cã c¸c hÖ sinh th¸i rõng trªn ®Êt liÕn. TÊt c¶ c¸c kiÓu sinh c¶nh rõng chÝnh ë ViÖt Nam ®Òu ®­îc ®¹i diÖn ®Çy ®ñ trong c¸c VCQT bao gåm rõng th­êng xanh ®Êt thÊp, rõng th­êng xanh trªn nói, rõng b¸n th­êng xanh, rõng rông l¸, rõng trªn nói ®¸ v«i vµ rõng l¸ kim (B¶n ®å 3). Ngoµi ra, c¸c VCQT nµy cßn cã mÉu chuÈn cho kiÓu rõng ven s«ng Ýt bÞ t¸c ®éng nhÊt ë ViÖt Nam nh­ däc s«ng K«n ë VCQT Kon Ja R¨ng (VN025) vµ däc s«ng Srªp«k ë VCQT Y«k §«n (VN044).
T¸m VCQT (13%) n»m trong c¸c hÖ sinh th¸i n­íc ngät. Sinh c¶nh tù nhiªn t¹i c¸c VCQT nµy chñ yÕu lµ tr¶ng cá ngËp n­íc theo mïa, ®Çm n­íc ngät vµ rõng trµm, tuy nhiªn, nhãm nµy cßn bao gåm 3 s©n chim lµ n¬i lµm tæ vµ tró ch©n cña c¸c loµi chim n­íc kiÕm ¨n ë c¸c vïng ®Êt ngËp n­íc ngät bªn ngoµi VCQT ®ã. Toµn bé t¸m VCQT nµy ®Òu n»m ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long, vµ lµ n¬i cã nh÷ng mÉu ®¹i diÖn ®¸ng kÓ nhÊt cho c¸c hÖ sinh th¸i vèn mét thêi chiÕm ­u thÕ ë kh¾p vïng ®ång b»ng, ®ã lµ c¸c VCQT Trµm Chim (VN006) vµ L¸ng Sen (VN007) lµ n¬i cã nh÷ng mÉu ®¸ng kÓ nhÊt cña c¸c ®ång cá vïng §ång Th¸p M­êi; c¸c VCQT Kiªn L­¬ng (VN005) vµ Hµ Tiªn (VN003) lµ n¬i cã nh÷ng mÉu ®¸ng kÓ nhÊt cña c¸c ®ång cá vïng Hµ Tiªn; vµ VCQT U Minh Th­îng (VN004) lµ n¬i cã mÉu chuÈn ®¸ng kÓ nhÊt cña vïng rõng trµm U Minh.
HÖ sinh th¸i ven biÓn cã ®¹i diÖn trong 14 VCQT (22%). Sinh c¶nh tù nhiªn cña c¸c VCQT nµy bao gåm c¸c b·i bïn vµ b·i c¸t gian triÒu, rõng ngËp mÆn vµ th¶m cá biÓn. S¸u trong sè c¸c VCQT nµy n»m ë ®ång b»ng B¾c Bé, n¨m vïng n»m ë d¶i ven biÓn ®ång b»ng s«ng Cöu Long. Mét VCQT n»m ë vïng gÇn cöa c¸c s«ng §ång Nai, Sµi Gßn vµ Vµm Cá, vµ hai vïng cßn l¹i n»m ë vïng ven biÓn tØnh Qu¶ng Ninh, phÝa b¾c cña ®ång b»ng B¾c Bé. §iÒu ®¸ng chó ý lµ m¹ng l­íi c¸c VCQT ®· kh«ng x¸c ®Þnh ®­îc mét vïng nµo ë khu vùc ven biÓn miÒn Trung ViÖt Nam. Tuy ®©y cã thÓ mét phÇn do thiÕu nç lùc ®iÒu tra ®iÓu häc, nh­ng nguyªn nh©n chÝnh cã lÏ lµ do vïng miÒn Trung ViÖt Nam kh«ng cã c¸c cöa s«ng lín, vµ do ®ã còng cã t­¬ng ®èi Ýt sinh c¶nh gian triÒu phï hîp víi c¸c loµi chim n­íc di c­. Tuy nhiªn, viÖc ®iÒu tra chi tiÕt thªm c¸c vïng ®Çm ph¸ ë miÒn Trung ViÖt Nam, cã thÓ sÏ ph¸t hiÖn thªm nhiÒu VCQT kh¸c ®Õn nay ch­a ®­îc x¸c ®Þnh.
C¸c loµi thuéc ph©n h¹ng A1. Theo tµi liÖu C¸c loµi chim bÞ ®e däa ë ch©u ¸1, cã tæng sè 72 loµi bÞ ®e däa ë møc ®é toµn cÇu, gÇn bÞ ®e däa hoÆc bÞ ®e däa nh­ng thiÕu dÉn liÖu ®Ó ph©n h¹ng cã ph©n bè t¹i ViÖt Nam. Ba t­ loµi trong sè ®ã (47%) ®­îc kh¼ng ®Þnh th­êng xuyªn cã ph©n bè víi sè l­îng ®¸ng kÓ ë Ýt nhÊt lµ ba VCQT, 51 loµi (71%) ®­îc kh¼ng ®Þnh th­êng xuyªn cã ph©n bè víi sè l­îng ®¸ng kÓ ë Ýt nhÊt lµ mét VCQT (B¶ng 5, Phô lôc 2). Trong sè 21 loµi ch­a ®­îc kh¼ng ®Þnh th­êng xuyªn cã ph©n bè ë bÊt cø VCQT nµo, nhiÒu loµi cã lÏ chØ ph©n bè ë ViÖt Nam ë d¹ng loµi lang thang, loµi ®i qua trªn ®­êng di c­ hay loµi tró ®«ng hiÕm gÆp vµ kh«ng ph©n bè víi sè l­îng ®¸ng kÓ ë bÊt cø vïng nµo.
B¶ng 5: C¸c loµi thuéc ph©n h¹ng A1 trong c¸c VCQT

Møc ®é bÞ ®e däa

Sè loµi ë ViÖt Nam

Sè VCQT th­êng xuyªn cã mét quÇn thÓ ®¸ng kÓ cña loµi

3

1-2

0

Tèi nguy cÊp

3

0

2

1

Nguy cÊp

12

3

7

2

S¾p nguy cÊp

25

10

6

9

GÇn bÞ ®e däa

29

20

2

9

Kh«ng ®ñ d÷ liÖu

1

1

0

0

Tæng sè

72

34

17

21

Ghi chó: con sè nµy kh«ng tÝnh ®Õn c¸c VCQT chØ cã c¸c ghi nhËn ch­a ®­îc kiÓm chøng, hay c¸c vïng kh«ng kh¼ng ®Þnh loµi th­êng xuyªn ph©n bè víi sè l­îng ®¸ng kÓ.

B¶ng 6: C¸c loµi tèi nguy cÊp vµ nguy cÊp trªn toµn cÇu t¹i c¸c VCQT

Loµi

Sè VCQT

Tèi nguy cÊp

KÒn kÒn Bengal Gyps bengalensis

2

KÒn kÒn má nhá G. tenuirostris

0

Cß qu¨m c¸nh xanh Pseudibis davisoni

2

Endangered

Gµ so cæ hung Arborophila davidi

2

Gµ l«i lam mµo tr¾ng Lophura edwardsi

2

Gµ l«i lam ®u«i tr¾ng L. hatinhensis

2

Ngan c¸nh tr¾ng Cairina scutulata

1

VÞt má nhän Mergus squamatus

0

¤ t¸c Houbaropsis bengalensis

2

Cho¾t lín má vµng Tringa guttifer

4

V¹c hoa Gorsachius magnificus

1

Cß th×a mÆt ®en Platalea minor

6

Giµ ®Éy lín Leptoptilos dubius

0

Kh­íu ®Çu ®en m¸ x¸m Garrulax yersini

6

Mi nói Bµ Crocias langbianis

2

Ghi chó: con sè nµy kh«ng tÝnh ®Õn c¸c VCQT chØ cã c¸c ghi nhËn ch­a ®­îc kiÓm chøng, hay c¸c vïng kh«ng kh¼ng ®Þnh loµi th­êng xuyªn ph©n bè víi sè l­îng ®¸ng kÓ.
M¹ng l­íi c¸c VCQT ë ViÖt Nam bao gåm toµn bé c¸c vïng cã kh¼ng ®Þnh th­êng xuyªn cã mét sè l­îng ®¸ng kÓ cña mét loµi tèi nguy cÊp hay nguy cÊp trªn toµn cÇu. Tuy nhiªn, kh«ng cã loµi tèi nguy cÊp nµo vµ chØ cã ba loµi nguy cÊp trªn toµn cÇu ®­îc kh¼ng ®Þnh cã ph©n bè ë Ýt nhÊt lµ ba VCQT, ®ã lµ Cho¾t lín má vµng Tringa guttifer, Cß th×a mÆt ®en Platalea minor vµ Kh­íu ®Çu ®en m¸ x¸m Garrulax yersini (Table 6). Ngoµi ra, c¶ Gµ l«i lam mµo tr¾ng Lophura edwardsi vµ Ngan c¸nh tr¾ng Cairina scutulata còng ®­îc biÕt cã ph©n bè ë nhiÒu h¬n ba VCQT, tuy nhiªn, mét sè VCQT kh«ng thÓ kh¼ng ®Þnh chóng th­êng xuyªn ph©n bè víi sè l­îng lín. Cã ba loµi trong sè c¸c loµi tèi nguy cÊp vµ nguy cÊp trªn loµn cÇu (KÒn kÒn má nhá Gyps tenuirostris, VÞt má nhän Mergus squamatus vµ Giµ ®Éy lín Leptoptilos dubius) kh«ng th­êng xuyªn ph©n bè víi sè l­îng ®¸ng kÓ ë bÊt cø VCQT nµo. Cã vÎ nh­ kh«ng cã mét vïng nµo ë ViÖt Nam th­êng xuyªn cã mét sè l­îng ®¸ng kÓ cña mét trong ba loµi nµy.
C¸c loµi thuéc ph©n h¹ng A2. Trong sè 23 loµi chim cã vïng ph©n bè hÑp ë ViÖt Nam2, 12 loµi (52%) ®­îc kh¼ng ®Þnh th­êng xuyªn ph©n bè ë Ýt nhÊt 3 VCQT, trong khi 22 loµi (96%) (B¶ng 7, Phô lôc 3) ®­îc kh¼ng ®Þnh th­êng xuyªn cã ph©n bè ë Ýt nhÊt 1 VCQT. ChØ cã mét loµi ph©n bè hÑp kh«ng ®­îc kh¼ng ®Þnh th­êng xuyªn ph©n bè ë bÊt cø VCQT nµo lµ Nuèc ®u«i hång Harpactes wardi. Loµi nµy tr­íc ®©y ®· tõng ph©n bè ë VCQT Fan Si Pan (VN057)3, vµ ch¾c ch¾n vÉn cßn ph©n bè ®©u ®ã trong d·y Hoµng Liªn S¬n.
B¶ng 7: C¸c loµi thuéc ph©n h¹ng A2 t¹i c¸c VCQT

Vïng Chim §Æc h÷u (VC§H) / Ph©n VC§H/ toµn bé ViÖt Nam

Tæng sè loµi ë VN

Sè VCQT th­êng xuyªn cã mét quÇn thÓ ®¸ng kÓ cña loµi

3

1-2

0

VC§H Vïng nói ®«ng nam Trung Quèc

1

0

1

0

VC§H §Êt thÊp Trung Bé

9

6

3

0

VC§H §Êt thÊp Nam ViÖt Nam

3

2

1

0

VC§H Cao nguyªn §µ L¹t

8

6

2

0

VC§H Cao nguyªn Kon Tum

9

5

4

0

PVC§H Fan Si Pan vµ B¾c Lµo

4

1

2

1

Toµn bé ViÖt Nam

23

12

10

1

Ghi chó: con sè nµy kh«ng tÝnh ®Õn c¸c VCQT chØ cã c¸c ghi nhËn ch­a ®­îc kiÓm chøng, hay c¸c vïng kh«ng kh¼ng ®Þnh loµi th­êng xuyªn ph©n bè víi sè l­îng ®¸ng kÓ. Tæng sè c¸c loµi cã vïng ph©n bè hÑp ë c¸c VC§H vµ PVC§H kh¸c víi sè loµi ë toµn bé ViÖt Nam do mét sè loµi ph©n bè hÑp ph©n bè ë nhiÒu h¬n mét VC§H.
Loµi thuéc ph©n h¹ng A3. Trong sè 212 cã vïng ph©n bè giíi h¹n trong mét ®¬n vÞ ®Þa sinh häc, 50 loµi (71%) ®­îc kh¼ng ®Þnh th­êng xuyªn ph©n bè ë Ýt nhÊt 3 VCQT, trong khi 201 (95%) ®­îc kh¼ng ®Þnh th­êng xuyªn ph©n bè ë Ýt nhÊt 1 VCQT (B¶ng 8, Phô lôc 4). Møc ®¹i diÖn cña c¸c loµi chØ giíi h¹n ph©n bè trong vïng Rõng Èm nhiÖt ®íi §«ng D­¬ng (Biome 09) vµ Vïng NhiÖt ®íi kh« Indo-Malaya (11) trong m¹ng l­íi c¸c VCQT cña ViÖt Nam lµ rÊt tèt víi lÇn l­ît 93% vµ 85% tæng sè loµi chØ ph©n bè trong vïng ®Þa sinh häc cã mÆt ë Ýt nhÊt 3 VCQT. PhÇn lín c¸c loµi giíi h¹n ph©n bè trong vïng ®Þa sinh häc kh«ng cã mÆt ë Ýt nhÊt 3 VCQT lµ c¸c loµi cña vïng Rõng «n ®íi Trung Quèc - Himalaya (Biome 07) Rõng ¸ nhiÖt ®íi Trung Quèc - Himalaya (Biome 08) ph¶n ¸nh sè l­îng rÊt h¹n chÕ cña c¸c loµi nµy t¹i ViÖt Nam, vµ cã rÊt Ýt c¸c sè liÖu cËp nhËt vÒ khu hÖ chim ë c¸c vïng rõng trªn nói t¹i miÒn B¾c ViÖt Nam. Cuèi cïng, c¸c loµi giíi h¹n trong vïng ®Þa sinh häc B×nh nguyªn Indo-Gangetic (Biome 12) cã rÊt Ýt ghi nhËn vÒ ph©n bè t¹i ViÖt Nam. Tuy nhiªn, viÖc Ýt vïng th­êng xuyªn cã mét sè l­îng ®¸ng kÓ cña c¸c loµi nµy (¤ t¸c Houbaropsis bengalensis, SÎ bôi l­ng xanh Saxicola jerdoni vµ ChÝch ®u«i dµi Graminicola bengalensis) ph¶n ¸nh møc ®é bÞ ®e däa cao cña c¸c sinh c¶nh tr¶ng cá tù nhiªn liªn quan ®Õn c¸c quÇn x· chim ë ViÖt Nam.
B¶ng 8: C¸c loµi thuéc ph©n h¹ng A3 t¹i c¸c VCQT

Vïng ®Þa sinh häc

Tæng sè loµi ë VN

Sè VCQT th­êng xuyªn cã mét quÇn thÓ ®¸ng kÓ cña loµi

3

1-2

0

07 - Rõng «n ®íi Trung Quèc-Himalaya

47

17

28

2

08 - Rõng ¸ nhiÖt ®íi Trung Quèc-Himalaya

106

83

20

3

09 - Rõng Èm nhiÖt ®íi §«ng D­¬ng

30

28

1

1

11 - Vïng NhiÖt ®íi kh« Indo-Malaya

26

22

1

3

12 - B×nh nguyªn Indo-Gangetic

3

0

1

2

Total

212

150

51

11

Ghi chó: con sè nµy kh«ng tÝnh ®Õn c¸c VCQT chØ cã c¸c ghi nhËn ch­a ®­îc kiÓm chøng, hay c¸c vïng kh«ng kh¼ng ®Þnh loµi th­êng xuyªn ph©n bè víi sè l­îng ®¸ng kÓ.

C¸c loµi thuéc ph©n h¹ng A4. Cã tæng sè 27 loµi chim n­íc sèng thµnh bÇy ®µn ®¸p øng tiªu chÝ A4i (B¶ng 9, Phô lôc 5). M­êi l¨m loµi trong sè ®ã (56%) chØ ®¸p øng tiªu chÝ A4i t¹i mét VCQT, vµ chØ cã ba loµi (Cho¾t lín má vµng Tringa erythropus, Mßng bÓ má ng¾n Larus saundersi vµ Cß th×a mÆt ®en) lµ ®¸p øng tiªu chÝ A4i ë Ýt nhÊt 3 VCQT. Ngo¹i trõ mét sè vïng ®Êt ngËp n­íc ë ®ång b»ng B¾c Bé vµ ®ång b»ng s«ng Cöu Long, hÇu nh­ tÊt c¶ VCQT ®Òu kh«ng sè liÖu ®Þnh l­îng vÒ c¸c loµi chim n­íc thu thËp trong thêi gian dµi. Trong hÇu hÕt c¸c tr­êng hîp, chØ cã sè liÖu ®Þnh l­îng cña mét sè Ýt c¸c chuyÕn ®iÒu tra s¬ bé, th­êng ®­îc thùc hiÖn trong cïng mét thêi ®iÓm trong n¨m. Do vËy, sÏ cã rÊt nhiÒu tËp hîp c¸c ®µn chim n­íc cã sè l­îng c¸ thÓ cña mét sè loµi v­ît qu¸ ng­ìng 1% sè l­îng quÇn thÓ ®· bÞ bá qua trong c¸c ®iÒu tra tr­íc ®©y, ®Æc biÖt lµ c¸c tËp ®oµn chØ h×nh thµnh trong mét giai ®o¹n ng¾n trong n¨m.
C¸c VCQT n¬i cã sè l­îng lín nhÊt c¸c loµi chim n­íc sèng tËp ®oµn ®¸p øng tiªu chÝ A4i vµ VCQT Xu©n Thñy (VN017) víi chÝn loµi vµ VCQT U Minh Th­îng (VN004) víi t¸m loµi. C¶ hai VCQT ®Òu ®· tõng lµ ®èi t­îng cña c¸c chuyÕn ®iÒu tra ®iÓu häc th­êng xuyªn trong thêi gian dµi. Trong t­¬ng lai, cã thÓ sÏ cã rÊt nhiÒu c¸c VCQT ®­îc bæ sung theo tiªu chÝ A4i, ®Æc biÖt lµ ë vïng ven biÓn ®ång b»ng B¾c Bé vµ ®ång b»ng s«ng Cöu Long, vïng ven biÓn miÒn Trung ViÖt Nam vµ c¸c s©n chim ë kh¾p n¬i trong c¶ n­íc.

B¶ng 9: C¸c loµi thuéc ph©n h¹ng A4i t¹i c¸c VCQT

Loµi

Sè VCQT

M· sè VCQT

Mång kÐt mµy tr¾ng Anas querquedula

1

VN006

Mång kÐt A. crecca

1

VN006

SÕu ®Çu ®á Grus antigone

2

VN005, VN006

XÝt (chÝch) Porphyrio porphyrio

1

VN004

Cho¨t má th¼ng ®u«i ®en Limosa limosa

2

VN017, VN062

Cho¾t má cong lín Numenius arquata

2

VN002, VN017

Cho¾t ch©n ®á Tringa erythropus

3

VN012, VN015, VN017

Cho¾t lín má vµng T. guttifer

1

VN017

Cho¾t lïn ®u«i x¸m Heteroscelus brevipes

1

VN017

Cho¾t ch©n mµng lín Limnodromus semipalmatus

2

VN002, VN017

RÏ tr¸n tr¾ng Calidris alpina

1

VN017

Gµ l«i n­íc Ên §é Metopidius indicus

1

VN004

Choi choi khoang cæ Charadrius alexandrinus

1

VN062

Choi choi M«ng Cæ C. mongolus

1

VN012

Choi choi l­ng hung C. leschenaulti

2

VN062, VN063

D« n¸ch n©u Glareola maldivarum

1

VN004

Mßng bÓ má ng¾n Larus saundersi

4

VN012, VN014, VN015, VN017

Cèc ®en nhá Phalacrocorax niger

2

VN004, VN011

Cèc ®Õ nhá P. fuscicollis

1

VN008

Cß tr¾ng Trung Quèc Egretta eulophotes

2

VN001, VN002

DiÖc löa Ardea purpurea

1

VN004

Cß ngµng lín Casmerodius albus

2

VN004, VN062

V¹c x¸m Nycticorax nycticorax

2

VN009, VN010

V¹c hoa Gorsachius magnificus

1

VN029

Qu¾m ®en nhá Plegadis falcinellis

1

VN004

Cß th×a mÆt ®en Platalea minor

6

VN012, VN013, VN014, VN015, VN017, VN060

Giang sen Mycteria leucocephala

1

VN004


B¶ng 10: C¸c VCQT ®¸p øng tiªu chÝ Ramsar

M· VCQT

Tªn VCQT

VN001

§Êt Mòi

VN002

B·i Båi

VN004

U Minh Th­îng

VN005

Kiªn L­¬ng

VN006

Trµm Chim

VN012

Ngh÷a H­ng

VN013

TiÒn H¶i

VN014

Th¸i Thôy

VN015

Tiªn L·ng

VN017

Xu©n Thñy

VN060

Hµ Nam

VN062

B×nh §¹i

VN063

Ba Tri



Theo C«ng ­íc vÒ c¸c vïng ®Êt ngËp n­íc cã tÇm quan träng quèc tÕ (C«ng ­íc Ramsar), ViÖt Nam cam kÕt "c©n nh¾c viÖc b¶o tån c¸c vïng ®Êt ngËp n­íc trong quy ho¹ch sö dông ®Êt cña quèc gia, x©y dùng vµ thùc hiÖn c¸c kÕ ho¹ch ®Ó hÕt søc thóc ®Èy vµ khuyÕn khÝch viÖc sö dông th«ng minh c¸c vïng ®Êt ngËp n­íc trong ph¹m vi l·nh thæ". Ngoµi ra, ViÖt Nam còng cam kÕt sÏ chØ ®Þnh c¸c vïng ®Êt ngËp n­íc ®¸p øng c¸c tiªu chÝ Ramsar vÒ c¸c Vïng ®Êt ngËp n­íc cã tÇm quan träng quèc tÕ (c¸c khu Ramsar). C¸c vïng ®Êt ngËp n­íc ®¸p øng tiªu chÝ Ramsar nÕu:


  • lµ mét mÉu cã tÝnh ®¹i diÖn, hiÕm hay ®Æc s¾c cña mét vïng ®Êt ngËp n­íc tù nhiªn hoÆc gÇn tù nhiªn t×m thÊy mét vïng ®Þa sinh häc t­¬ng øng

  • n¬i cã c¸c loµi bÞ ®e däa ë møc s¾p nguy cÊp, nguy cÊp hay tèi nguy cÊp, hay c¸c quÇn x· sinh th¸i ®ang bÞ ®e däa.

  • th­êng xuyªn cã h¬n 1% sè l­îng quÇn thÓ cña mét loµi hoÆc ph©n loµi chim n­íc.

M­êi ba vïng trong sè c¸c VCQT cña ViÖt Nam ®¸p øng c¸c tiªu chÝ trªn, vµ do ®ã, ®ñ tiªu chuÈn cÇn ®Ó x¸c ®Þnh lµ Khu Ramsar. Tuy nhiªn, ®Õn nay míi chØ cã mét vïng trong sè nµy lµ VCQT Xu©n Thñy (VN017) ®· chÝnh thøc ®­îc c«ng nhËn lµ Khu Ramsar, ngoµi ra cßn cã nhiÒu vïng kh¸c còng ®ang ®­îc ®Ò xuÊt ®Ó c«ng nhËn khu Ramsar, trong ®ã cã c¸c VCQT Trµm Chim vµ Th¸i Thôy (VN006 vµ VN014).



C¸c taxon cña ph©n h¹ng thø cÊp. Theo Danh s¸ch ®á c¸c loµi bÞ ®e däa IUCN 2000, trong sè c¸c taxon linh tr­ëng ë ViÖt Nam cã ba taxon bÞ ®e däa ë møc tèi nguy cÊp, bèn taxon nguy cÊp, s¸u taxon s¾p nguy cÊp, hai taxon gÇn bÞ ®e däa vµ n¨m taxon ch­a ®ñ dÉn liÖu ®Ó ph©n h¹ng bÞ ®e däa4. §· cã 17 (85%) taxon trong sè nãi trªn ®­îc kh¼ng ®Þnh Ýt nhÊt cã ph©n bè ë mét vïng trong m¹ng l­íi c¸c VCQT cña ViÖt Nam vµ thªm vµo ®ã lµ ghi nhËn ch­a ®­îc kiÓm chøng vÒ sù ph©n bè cña mét taxon kh¸c (B¶ng 11). §iÒu nµy chøng tá møc ®é thèng nhÊt gi÷a c¸c vïng cã tÇm quan träng ®èi víi c«ng t¸c b¶o tån c¸c loµi chim vµ c¸c vïng quan träng ®èi víi c«ng t¸c b¶o tån c¸c taxon linh tr­ëng. Do vËy, viÖc b¶o tån m¹ng l­íi c¸c VCQT sÏ gãp phÇn ®¸ng kÓ vµo c¸c nç lùc b¶o tån c¸c taxon linh tr­ëng ë ViÖt Nam.

B¶ng11: C¸c taxon thuéc ph©n h¹ng thø cÊp S1 t¹i c¸c VCQT

Taxon

Tªn khoa häc

T×nh tr¹ng

Sè l­îng VCQT

Kh¼ng ®Þnh

Ch­a kh¼ng ®Þnh

Cu ly lín

Nycticebus bengalensis

DD

3

8

Cu ly nhá

N. pygmaeus

VU

5

5

KhØ ®u«i lîn

Macaca leonina

VU

12

3

KhØ mèc

M. assamensis

VU

4

5

KhØ vµng

M. mulatta

NT

7

12

KhØ ®u«i dµi

M. fascicularis

NT

8

3

KhØ mÆt ®á

M. arctoides

VU

15

12

Voäc ®en m¸ tr¾ng

Trachypithecus francoisi francoisi

VU

0

3

Voäc Hµ TÜnh

T. f. hatinhensis

EN

3

0

Voäc ®en tuyÒn

T. f. ebenus

DD

0

0

Voäc ®Çu vµng

T. poliocephalus poliocephalus

CR

0

0

Voäc m«ng tr¾ng

T. delacouri

CR

1

0

Voäc mµo

T. villosus

DD

5

2

Voäc v¸ ch©n n©u

Pygathrix nemaeus nemaeus

EN

4

6

Voäc v¸ ch©n x¸m

P. n. cinerea

DD

3

0

Voäc v¸ ch©n ®en

P. nigripes

EN

2

3

Voäc mòi hÕch

Rhinopithecus avunculus

CR

2

0

V­ên ®en tuyÒn

Nomascus concolor

EN

3

0

V­în ®en m¸ tr¾ng

N. leucogenys

DD

2

3

V­în ®en m¸ vµng

N. gabriellae

VU

10

3

Ghi chó: CR = tèi nguy cÊp, EN = nguy cÊp, VU = s¾p nguy cÊp, NT = gÇn bÞ ®e däa, DD = thiÕu dÉn liÖu theo Danh s¸ch ®á c¸c loµi bÞ ®e däa IUCN 20004. Sè liÖu nµy kh«ng tÝnh ®Õn c¸c VCQT, n¬i c¸c taxon míi chØ ®­îc ®Þnh lo¹i ®Õn møc gièng, hay n¬i mµ quÇn thÓ cña taxon ®­îc cho r»ng ®· tuyÖt chñng côc bé.

Theo Danh s¸ch ®á c¸c loµi bÞ ®e däa IUCN 2000, ë ViÖt Nam cã mét loµi c¸ sÊu bÞ ®e däa ë møc tèi nguy cÊp vµ trong sè c¸c loµi rïa cã s¸u loµi bÞ ®e däa ë møc tèi nguy cÊp, 12 loµi nguy cÊp, b¶y loµi s¾p nguy cÊp vµ mét loµi gÇn bÞ ®e däa4. §· cã 19 (70%) taxon trong sè nãi trªn ®­îc kh¼ng ®Þnh Ýt nhÊt cã ph©n bè ë mét vïng trong m¹ng l­íi c¸c VCQT cña ViÖt Nam vµ thªm vµo ®ã lµ c¸c ghi nhËn ch­a ®­îc kiÓm chøng vÒ sù ph©n bè cña mét taxon kh¸c (B¶ng 12). Do vËy, viÖc b¶o tån m¹ng l­íi c¸c VCQT sÏ gãp phÇn ®¸ng kÓ vµo c¸c nç lùc b¶o tån c¸c taxon rïa vµ c¸ sÊu ë ViÖt Nam.



B¶ng12: C¸c taxon thuéc ph©n h¹ng thø cÊp S2 t¹i c¸c VCQT

Taxon

Tªn khoa häc

T×nh tr¹ng

Sè l­îng VCQT

Kh¼ng ®Þnh

Ch­a kh¼ng ®Þnh

C¸ sÊu n­íc ngät

Crocodylus siamensis

CR

1*

2

Rïa ®Çu to

Platysternon megacephalum

EN

4

8

Rïa batagu

Batagur baska

CR

0

0

Rïa hép l­ng ®en

Cuora amboinensis

VU

1

4

Rïa hép tr¸n vµng

C. galbinifrons

CR

3

4

Rïa hép ba v¹ch

C. trifasciata

CR

1

4

Rïa ®Êt Sªp«n

Cyclemys dentata

NT

2

1

Rïa ®Êt Spengle

Geoemyda spengleri

EN

2

4

Rïa ®¸t lín

Heosemys grandis

VU

0

2

Rïa r¨ng

Hieremys annandalii

EN

1

1

Rïa ba gê

Malayemys subtrijuga

VU

1

1

Rïa Trung bé

Mauremys annamensis

CR

0

0

Rïa c©m

M. mutica

EN

1

0

Rïa cæ säc

Ocadia sinensis

EN

1

2

Rïa sa nh©n

Pyxidea mouhotii

EN

4

5

Rïa bèn m¾t

Sacalia quadriocellata

EN

3

0

Rïa cæ bù

Siebenrockiella crassicollis

VU

1

0

Rïa nói vµng

Indotestudo elongata

EN

3

6

Rïa nói n©u

Manouria emys

EN

0

0

Rïa nói viÒn

M. impressa

VU

3

3

Ba ba Nam Bé

Amyda cartilaginea

VU

6

3

Ba ba gai

Palea steindachneri

EN

2

5

Gi¶i

Pelochelys cantorii

EN

0

0

Ba ba tr¬n

Pelodiscus sinensis

VU

2

4

Ba ba ?

Rafetus swinhoei

CR

0

0

§åi måi døa

Chelonia mydas

EN

0

0

§åi måi

Eretmochelys imbricata

CR

0

0

Ghi chó: CR = tèi nguy cÊp, EN = nguy cÊp, VU = s¾p nguy cÊp, NT = gÇn bÞ ®e däa theo Danh s¸ch ®á c¸c loµi bÞ ®e däa IUCN 20004; * = loµi ®· tuyÖt chñng côc bé míi ®­îc ®­a vµo l¹i. Sè liÖu nµy kh«ng tÝnh ®Õn c¸c VCQT, n¬i c¸c taxon míi chØ ®­îc ®Þnh lo¹i ®Õn møc gièng, hay n¬i mµ quÇn thÓ cña taxon ®­îc cho r»ng ®· tuyÖt chñng côc bé.

Theo Danh s¸ch ®á c¸c loµi bÞ ®e däa IUCN 2000, trong sè c¸c taxon thùc vËt h¹t trÇn ë ViÖt Nam cã mét taxon bÞ ®e däa ë møc nguy cÊp, 11 taxon s¾p nguy cÊp, bèn taxon gÇn bÞ ®e däa vµ hai taxon ch­a ®ñ dÉn liÖu ®Ó ph©n h¹ng bÞ ®e däa4. §· cã 13 (72%) taxon trong sè nãi trªn ®­îc kh¼ng ®Þnh Ýt nhÊt cã ph©n bè ë mét vïng trong m¹ng l­íi c¸c VCQT cña ViÖt Nam vµ thªm vµo ®ã lµ ghi nhËn ch­a ®­îc kiÓm chøng vÒ sù ph©n bè cña mét taxon kh¸c (B¶ng 13). Do vËy, viÖc b¶o tån m¹ng l­íi c¸c VCQT sÏ gãp phÇn ®¸ng kÓ vµo c¸c nç lùc b¶o tån c¸c taxon thùc vËt h¹t trÇn ë ViÖt Nam.


B¶ng 13: C¸c taxon thuéc ph©n h¹ng thø cÊp S3 t¹i c¸c VCQT

Taxon

T×nh tr¹ng

Sè l­îng VCQT

Kh¼ng ®Þnh

Ch­a kh¼ng ®Þnh

Pinus krempfii

VU

3

1

P. merkusii

VU

3

1

P. wangii

EN

1

0

P. dalatensis

VU

4

2

P. fenzeliana

NT

0

0

Pseudotsuga brevifolia

VU

0

0

Keteleeria fortunei

NT

0

0

Cunninghamia konishii

VU

0

0

Taiwania cryptomerioides

VU

1

0

Calocedrus macrolepis

VU

2

1

Fokienia hodginsii

NT

10

4

Cupressus torulosa

NT

0

1

Podocarpus neriifolius

DD

13

3

Cephalotaxus mannii

VU

4

1

Amentotaxus argotaenia var. argotaenis

VU

3

1

A. yunnanensis

VU

1

1

A. poilanei

VU

2

0

Taxus wallichiana

DD

1

0

Ghi chó: CR = tèi nguy cÊp, EN = nguy cÊp, VU = s¾p nguy cÊp, NT = gÇn bÞ ®e däa theo Danh s¸ch ®á c¸c loµi bÞ ®e däa IUCN 20004. Sè liÖu nµy kh«ng tÝnh ®Õn c¸c VCQT, n¬i c¸c taxon míi chØ ®­îc ®Þnh lo¹i ®Õn møc gièng.

Theo Danh s¸ch ®á c¸c loµi bÞ ®e däa IUCN 2000, ë ViÖt Nam cã mét loµi voi bÞ ®e däa ë møc nguy cÊp vµ trong sè c¸c taxon thó mãng guèc cã hai loµi bÞ ®e däa ë møc tèi nguy cÊp, bèn loµi nguy cÊp, ba loµi s¾p nguy cÊp, mét loµi gÇn bÞ ®e däa vµ hai taxon ch­a ®ñ dÉn liÖu ®Ó ph©n h¹ng bÞ ®e däa4. §· cã 7 (58%) taxon trong sè nãi trªn ®­îc kh¼ng ®Þnh Ýt nhÊt cã ph©n bè ë mét vïng trong m¹ng l­íi c¸c VCQT cña ViÖt Nam vµ thªm vµo ®ã lµ c¸c ghi nhËn ch­a ®­îc kiÓm chøng vÒ sù ph©n bè cña hai taxon kh¸c t¹i c¸c VCQT (B¶ng 12). Do vËy, viÖc b¶o tån m¹ng l­íi c¸c VCQT sÏ gãp phÇn ®¸ng kÓ vµo c¸c nç lùc b¶o tån c¸c taxon voi vµ thó mãng guèc ë ViÖt Nam.



B¶ng12: C¸c taxon thuéc ph©n h¹ng thø cÊp S2 t¹i c¸c VCQT

Taxon

Tªn khoa häc

T×nh tr¹ng

Sè l­îng VCQT

Kh¼ng ®Þnh

Ch­a kh¼ng ®Þnh

Voi ch©u ¸

Elephas maximus

EN

4

4

Tª gi¸c mét sõng

Rhinoceros sondaicus

CR

1

1

Lîn rõng Tr­êng S¬n

Sus bucculentus

DD

0

1

H­¬u x¹

Moschus berezovskii

NT

0

0

Nai cµ-toong

Cervus eldii

VU

1

1

H­¬u vµng

Axis porcinus annamiticus

DD

0

1

Bß x¸m

Bos sauveli

CR

0

0

Bß tãt

B. gaurus

VU

11

7

Bß rõng

B. javanicus

EN

6

1

Tr©u rõng

Bubalus arnee

EN

0

0

S¬n d­¬ng

Naemorhedus sumatraensis

VU

15

13

Sao la

Pseudoryx nghetinhensis

EN

3

3

Ghi chó: CR = tèi nguy cÊp, EN = nguy cÊp, VU = s¾p nguy cÊp, NT = gÇn bÞ ®e däa theo Danh s¸ch ®á c¸c loµi bÞ ®e däa IUCN 20004. Sè liÖu nµy kh«ng tÝnh ®Õn c¸c VCQT, n¬i c¸c taxon míi chØ ®­îc ®Þnh lo¹i ®Õn møc gièng, hay n¬i mµ quÇn thÓ cña taxon ®­îc cho r»ng ®· tuyÖt chñng côc bé.
Thùc hµnh x¸c ®Þnh ­u tiªn b¶o tån. M¹ng l­íi c¸c VCQT rÊt phï hîp víi viÖc x©y dùng c¸c ­u tiªn b¶o tån ë møc quèc tÕ lµ vïng. Toµn bé c¸c VCQT cña ViÖt Nam ®Òu n»m trong ®iÓm nãng Indo-Burma do Conservation International5 x¸c ®Þnh. §iÓm nãng nµy ®­îc x¸c ®Þnh bao gåm toµn bé ViÖt Nam, Lµo, Cam-pu-chia vµ Th¸i Lan, mét phÇn cña Nepal, Ên §é vµ t©y nam Trung Quèc vµ ®· nªu bËt tÇm quan träng toµn cÇu cña vïng nµy ®èi víi c«ng t¸c b¶o tån ®a d¹ng sinh häc.

B¶ng 15: Sè l­îng c¸c VCQT trong c¸c VC§H/PVC§H

VC§H/PVC§H

Sè l­îng VCQT

§Êt thÊp Trung Bé

11

Cao nguyªn §µ L¹t

6

§Êt thÊp Nam ViÖt Nam

5

Cao nguyªn Kon Tum

5

Fan Si Pan vµ b¾c Lµo

3

Vïng nói ®«ng nam Trung Quèc

1



Ba m­¬i mèt VCQT (49%) n»m trong c¸c VC§H hoÆc PVC§H do BirdLife International2 x¸c ®Þnh (B¶n ®å 6). VC§H §Êt thÊp Trung Bé cã sè l­îng c¸c VCQT nhiÒu nhÊt (B¶ng 15). ViÖc cã ®Õn 11 VCQT trong VC§H nµy cã thÓ phÇn nµo gi¶ thÝch lµ do sù ph©n bè Ýt ®ång nhÊt cña c¸c loµi chim cã vïng ph©n bè hÑp ®­îc x¸c ®Þnh cho VC§H nµy nh­ Gµ l«i lam ®u«i tr¾ng Lophura hatinhensis chØ giíi h¹n ph©n bè ë phÝa b¾c VC§H, Kh­íu mun Stachyris herbeti chØ giíi h¹n ph©n bè ë vïng nói ®¸ v«i ë trung t©m VC§H, trong khi Gµ so Trung Bé Arborophila merlini vµ Gµ l«i lam mµo tr¾ng l¹i chØ ph©n bè ë phÝa nam cña VC§H. Do ®ã, ®èi víi VC§H §Êt thÊp Trung Bé, cÇn ph¶i lùa chän nhiÒu VCQT th× míi ®ñ ®¶m b¶o tÝnh ®¹i diÖn cña tÊt c¶ c¸c loµi chim cã vung ph©n bè hÑp.
Ba mèt trong sè 41 VCQT (76%) ë c¸c vïng rõng trªn ®Êt liÒn n»m trong c¸c VC§H hoÆc PVC§H. Trong sè 10 VCQT ë c¸c vïng rõng trªn ®Êt liÒn kh«ng n»m trong c¸c VC§H hoÆc PVC§H, n¨m lµ c¸c vïng rõng rông l¸ hoÆc b¸n th­êng xanh ë T©y Nguyªn ®­îc lùa chän trªn c¬ së sù cã mÆt cña c¸c loµi bÞ ®e däa toµn cÇu ch­a ®­îc ®¹i diÖn ®Çy ®ñ t¹i c¸c vïng kh¸c, vµ n¨m lµ c¸c vïng rõng th­êng xanh trªn nói ë miÒn B¾c ViÖt Nam ®­îc lùa chän trªn c¬ së cã nhiÒu loµi giíi h¹n ph©n bè trong ®¬n vÞ ®Þa sinh häc cã mÆt t¹i vïng.
Ba t­ VCQT (54%) n»m trong c¸c vïng c¶nh quan ­u tiªn cho b¶o tån ®a d¹ng sinh häc trong khu vùc Rõng cña phøc vïng sinh th¸i h¹ Mª K«ng (RHMK) do WWF x¸c ®Þnh 6. Trong sè 29 VCQT kh«ng n»m trong c¸c c¶nh quan ­u tiªn, 26 n»m bªn ngoµi RHMK ë c¸c vïng ven biÓn vµ ë miÒn B¾c ViÖt Nam. V× vËy, cã ®Õn 92% tæng sè c¸c VCQT n»m trong vïng RHMK n»m trong c¸c c¶nh quan ­u tiªn cña vïng nµy cho thÊy sù ®ång nhÊt cao trong viÖc x¸c ®Þnh ­u tiªn cña hai c¸ch tiÕp cËn nµy. C¸c c¶nh quan ­u tiªn cã sè VCQT cao nhÊt lµ CA1 - Trung Tr­êng S¬n víi t¸m vïng, SA3 - phÝa nam d«ng chÝnh cña d·y Tr­êng S¬n víi s¸u vïng, vµ DF4 - Rõng kh« vïng b×nh nguyªn phÝa ®«ng víi n¨m vïng (B¶n ®å 5).




  1   2   3


Cơ sở dữ liệu được bảo vệ bởi bản quyền ©hocday.com 2019
được sử dụng cho việc quản lý

    Quê hương